Cái đầu tiên tới đoạn xẻ lúc gần hai giờ chiều ngày sáu mươi tám, sáu tiếng sau khi Hòa báo từ cầu Cân.
Phong nhìn thấy nó trước. Cậu ta đang khiêng sọt đất lên mặt bờ bao thì dừng lại, sọt vẫn trên vai, mắt nhìn xuống mặt kênh. Lục Trì nhìn theo.
Nước kênh lúc ấy đã lên cách mặt bờ bao chưa tới một mét, đục ngầu, chảy xiết về phía Ngã Ba, mang theo cành cây, bao nilon, một cái thùng nhựa lật úp. Và ở giữa những thứ ấy, trôi chậm hơn dòng nước một chút, như có ý riêng, là một búi đen. Lớn bằng cái chăn gấp tư. Không dẹt như rác. Nó cuộn lại thành một khối, mặt ngoài bóng nhẫy, và cứ vài giây lại có một sợi dài vươn ra khỏi khối ấy, quờ vào mặt nước, rồi co về.
Nó trôi qua đoạn xẻ, cách bờ chừng năm mét, rồi đi tiếp xuống phía Ngã Ba.
Mười phút sau có búi thứ hai. Rồi thứ ba. Đến ba giờ chiều, Ninh Du đứng ở mép bờ bao với cái đồng hồ và cuốn sổ bọc nilon, đếm được mười một búi trong một giờ.
“Không ai xuống mép kênh nữa,” Lục Trì nói. Anh nói to, để những người đang đào ở đầu đoạn xẻ cũng nghe. “Không ai đứng trên vách ba mét. Xẻng không được nện. Ai cần đập đất thì ra xa vách, vào phía hồ.”
Anh Sầm nhắc lại lời anh, rồi nhắc lại lần nữa, bằng cái giọng đã khản đặc. Đoàn Sách đi dọc đoạn xẻ, phát cho mỗi tổ trưởng ca một cái còi nhựa mà Ninh Du lấy từ kho của trạm. Một tiếng còi dài: mọi người đứng yên. Hai tiếng: rời mép kênh. Ba tiếng: chạy về phía hồ.
Lục Trì trèo xuống chỗ thấp nhất của vách đất, nơi nước kênh đã thấm qua chân bờ bao thành một vũng nhỏ. Anh tháo găng, đặt hai ngón tay lên mặt vũng nước. Nó nối liền với kênh qua những mạch thấm trong đất.
Ba mươi mét. Anh nghe được cả một khúc kênh, từ chỗ đứng ngược lên phía thượng lưu.
Và nó không còn là những tiếng gõ chậm như ở cầu Cân. Mỗi búi sợi trôi qua là một chùm tiếng gõ dày, rộn ràng, như một bầy chim sẻ gõ mỏ vào mái tôn. Nhưng điều làm anh rụt tay lại là cái khác: những chùm tiếng gõ ấy không đều. Khi một búi trôi ngang qua đoạn xẻ, tiếng gõ của nó thay đổi. Nó dồn lại về phía anh, phía bờ bao, phía những cái xẻng đang cắm vào đất.
Nó nghe thấy họ đào.
“Đất truyền rung,” anh nói với Tống Kha khi đã trèo lên. “Không phải chỉ xẻng nện. Cả tiếng xẻng cắm xuống đất sét, cả tiếng người dậm chân. Đi qua chân bờ bao, ra nước. Nó nghe được hết.”
Tống Kha chống xẻng, thở. Áo anh ướt sũng, bùn bám tới vai. “Thế thì sao? Không đào nữa?”
“Đào. Nhưng đào chậm hơn. Đổi ca nhiều hơn, mỗi lần ít người hơn. Càng gần vách thì càng nhẹ tay.”
“Chậm hơn thì không kịp.”
“Tôi biết.”
Hạ Miên tới lúc bốn giờ chiều, trên chiếc xe ba gác cuối cùng của Phó Nhiên chuyến ấy, cùng với Lam và hai hòm đồ; dược sĩ Liêm quay lại theo cùng chuyến. Cô không chào ai. Cô xuống xe, nhìn đoạn xẻ, nhìn những người đang đào trong mưa, nhìn những búi đen trôi trên mặt kênh, rồi chọn một chỗ đất cao ở phía hồ, cách đoạn xẻ bốn mươi mét, và bảo Phó Nhiên dựng lều ở đó.
Cái lều là một tấm bạt xanh căng trên bốn cây tre, ba mặt quây bằng nilon. Bên trong có hai tấm phản gỗ, một cái bếp dầu nhỏ để đun nước, hai hòm thuốc. Lam ngồi ở góc, cắt băng gạc thành từng đoạn bằng nhau, tay vẫn run, nhưng cắt rất thẳng.
Người đầu tiên vào lều là một đàn ông của Bến Bốn, trượt ngã xuống đoạn xẻ, cuốc đập vào cẳng chân, rách một đường dài. Người thứ hai là một phụ nữ của kho số sáu, ngất vì lạnh và đói. Người thứ ba là Tống Kha, không phải vì anh muốn, mà vì Hạ Miên đi ra tận đoạn xẻ và bảo anh vào, và anh biết không cãi được.
Cô ấn ngón tay vào vai phải của anh. Anh nghiến răng.
“Rách lại,” cô nói. “Nặng hơn lần trước. Anh phải nghỉ.”
“Không nghỉ được.”
“Tôi biết.” Cô quấn vai anh bằng băng thun, chặt, rồi lấy một cái nẹp tre buộc dọc cánh tay. “Anh chỉ được dùng tay trái. Tay phải anh nhấc cái gì quá một sọt đất thì tôi sẽ biết.”
“Cô biết bằng cách nào?”
“Bằng cách anh sẽ ngất.”