Ông Tôn không nói gì. Ông đứng giữa hai giá gấm, nhìn tấm này rồi nhìn tấm kia.
— Gấm Bùi thị không có lỗi. — Ông nói, chậm, công bằng. — Gấm Ninh Ký đẹp, nhưng không đều. Hội Gấm Thu chấm gấm, không chấm lòng người.
Phó đề cử Tề gật đầu. Cát bà bà im lặng. Cả sân nín thở.
Tố Y bước ra.
— Thưa hội đồng. — Nàng nói. — Gấm cống là gấm vào cung, có khi mười năm mới mặc tới. Năm nay ở thọ yến, Thái hậu tự tay thử màu gấm Vân Hà bằng giấm và tro. Ninh Ký xin hội đồng thử cả hai tấm như thế.
Bùi Thận quay sang nhìn nàng. Lần này hắn không cười.
Ông Tôn nhìn Cát bà bà. Cát bà bà gật đầu.
Lão Đinh bước ra, tay cầm cái bát sứ trắng đựng giấm, Hồng thị bưng chén nước tro.
Ông Tôn tự tay chấm. Ông chấm gấm Ninh Ký trước, ở góc thứ năm, trong năm thước đầu. Vàng mật ong lùi về hồng. Ông chấm tro. Hồng lùi về vàng. Ông chấm tiếp một chỗ trong năm thước sau, chỗ ba trăm mười hai bàn tay. Lùi về hồng. Về vàng.
Ông quay sang gấm Bùi thị. Chấm giấm lên góc thứ năm, chỗ vàng mật ong sâu và ấm nhất.
Vàng lùi về hồng, gọn, đẹp.
Ông chấm nước tro.
Hồng lùi đi, sang cam, rồi dừng lại. Không về vàng. Chỗ ấy đọng lại một vệt màu đục, vàng ngả nâu, như vết nước chè để qua đêm trên mặt lụa.
Ông Tôn chấm lần nữa, chỗ khác. Vẫn thế.
Cả sân không còn tiếng động.
— Rễ đào tháng Tám. — Tố Y nói, giọng không to. — Người núi Bạch Lộ không đào rễ hồng lam thảo trước sương giáng. Rễ mùa hè còn nhựa. Nhuộm lên đẹp, nhưng vàng gặp chua thì đi, không về. Năm năm sau, gấm vào cung, gặp mồ hôi, gặp nước giặt, góc vàng sẽ ngả nâu.
Nàng quay về phía phó đề cử Tề.
— Hai trăm cân rễ già Bùi thị cuốc ở khe Sau từ hai mươi tháng Tám tới mồng bốn tháng Chín, sổ thu mua của quản sự Bùi thị ghi rõ. Biên bản kiểm nguồn của Chức Tạo ty đã gửi Hộ bộ. Một trăm cân còn lại đang niêm ở Chức Tạo ty. Lão Đinh thử rồi. Vàng không về.
Phó đề cử Tề cầm biên bản Yến Chiêu đặt trên án, lật, đọc. Ông ta đọc tới dòng cuốc cả gốc, người bán: không thì ngẩng lên nhìn Bùi Thận.
Bùi Thận không đáp. Hắn bước tới giá gấm của mình, đưa ngón tay chạm vào vệt màu nâu đục ở góc thứ năm. Hắn nhìn nó rất lâu.
Rồi hắn nói, rất khẽ, chỉ đủ cho Tố Y đứng gần nghe:
— Mẹ ta không ghi ngày đào rễ.
— Bà không cần ghi. — Tố Y nói. — Người núi ai cũng biết.
Hội đồng bàn nửa canh giờ. Rồi phó đề cử Tề đứng dậy, đọc.
— Gấm Bùi thị dệt không lỗi, màu không bền, không đủ làm gấm cống. Gấm Ninh Ký dệt không đều, màu bền. Hội đồng chọn gấm Ninh Ký.
Ở đám thợ dệt, có người reo lên trước. Rồi cả đám reo. Mạnh Xuân ôm chầm lấy Hồng thị. Bà thợ già xưởng nhà Phan khóc móm mém.
Tố Y không cười. Nàng bước lên trước án.
— Thưa hội đồng. Ninh Ký xin một điều. Suất cống năm sau, sáu mươi cây, Ninh Ký không dệt một mình. Ninh Ký xin chia cho các xưởng có thợ dệt trong tấm gấm này. Xưởng nào dệt, cây gấm cống ấy ghi tên xưởng ấy và tên thợ ấy ở biên, sau tên Diêu Hà. Ninh Ký đứng tên giao cống, chịu trách nhiệm với Chức Tạo ty, như điều mười bảy quyển ba.
Phó đề cử Tề nhìn nàng, rồi nhìn ông Tôn. Ông Tôn vuốt râu, rồi gật đầu, chậm.
Ở khối chủ xưởng Cẩm Hội sau lưng Bùi thị, có người quay sang nhìn nhau. Rồi Mạnh Đức là người đầu tiên bước ra khỏi khối ấy, đi sang đứng cạnh con gái mình, giữa đám thợ dệt.
Bùi Thận đứng một mình bên giá gấm phẳng như gương của hắn. Hắn mở quạt, phe phẩy một cái. Rồi hắn gập quạt lại, cúi chào hội đồng, và đi ra cổng. Lần này không ai dạt ra cho hắn. Hắn phải đi vòng qua đám thợ dệt.