Tộc trưởng Ninh Thừa Lễ cho gọi Tố Y sang từ đường vào sáng mười chín.
Ông ngồi trong gian bên, nơi tộc vẫn tiếp khách, một ấm trà mạn nguội trước mặt. Ba hôm sau buổi họp tuần thất, ông già đi trông thấy. Mắt ông thâm quầng, tay cầm chén trà run run. Chuyện em giết anh trong tộc Ninh đã lan khắp châu Ỷ Vân, và ở chợ người ta bảo nhau rằng tộc trưởng nhà Ninh suýt nữa đóng dấu cho kẻ giết người.
— Ngồi đi. — Ông nói.
Tố Y ngồi xuống chiếc ghế đối diện, rót thêm trà nóng cho ông.
— Phương tú tài tới gặp ta hôm qua. — Tộc trưởng nói, không vòng vo. — Hắn xin làm lễ dạm cháu ở hội thơ Trùng Cửu. Ta đã gật đầu.
— Cháu nghe rồi.
— Cháu không vui.
— Cháu chưa nghĩ tới chuyện ấy. — Tố Y nói. — Cha cháu chưa qua trăm ngày.
Tộc trưởng đặt chén trà xuống.
— Cháu nghe ta nói. — Ông nói, giọng nặng nề. — Ta giao xưởng cho cháu quản, cả tộc không ai cãi, vì hôm ấy cháu đứng giữa từ đường mà nói. Nhưng ngoài kia người ta không ở từ đường. Người ta chỉ thấy một đứa con gái hai mươi bốn tuổi, chưa chồng, cầm một cái xưởng bốn mươi hai khung cửi, đứng tên một thằng em mười sáu tuổi. Mối hàng nào cũng nghĩ: cái xưởng này rồi sẽ về tay ai?
Ông nhìn nàng.
— Một tấm hôn thư, có tộc trưởng làm chủ, trước mặt cả phường, là để người ta thôi nghĩ. Phương tú tài nhà nghèo, nhưng có học, chữ đẹp, cha cháu từng khen. Hắn vào ở rể, không có nhà riêng để kéo của cải về. Ta thấy được.
Tố Y biết ông già này không xấu. Ông chỉ tin vào những thứ ông đã tin suốt bảy mươi năm: con gái cần chồng, xưởng cần đàn ông, thể diện của tộc là trên hết. Kiếp trước, ông cũng tin như thế, và ông đã đứng ra làm chủ hôn cho nàng với Phương Tự An dưới chính mái từ đường này.
Từ chối ông bây giờ, là làm ông mất mặt hai lần trong một tháng.
— Cụ. — Tố Y nói. — Cháu nghe cụ.
Tộc trưởng thở ra, như trút được gánh nặng.
— Nhưng cháu có một điều xin cụ. — Nàng nói tiếp. — Cha cháu có di nguyện. Năm cháu mười tám tuổi, cha cháu nói: người vào ở rể Ninh Ký phải hiểu nghề, không hiểu nghề thì cái xưởng này sẽ chết trong tay nó. Cháu xin, ở hội thơ, trước khi đọc hôn thư, cháu được hỏi Phương huynh ba câu về nghề. Phương huynh trả lời được, cháu nhận hôn thư. Trả lời không được, xin cụ cho cháu thêm thời gian.
Tộc trưởng nhíu mày.
— Con gái hỏi chồng trước mặt cả phường. Thế có ra thể thống gì?
— Kén rể ở phường dệt, xưa nay vẫn hỏi nghề. — Tố Y nói. — Cụ cố của cháu ngày xưa kén rể cho con gái út, đã bắt ba chàng trai ngồi dệt thử một thước lụa. Chuyện ấy còn ghi trong gia phả, đời thứ năm, Cảnh nhi vừa đọc hôm tuần thất.
Ông già im lặng. Rồi khóe miệng ông khẽ nhếch lên, lần đầu tiên trong ba ngày.
— Con bé này. — Ông nói. — Giống hệt cụ cố cháu.
Ông gật đầu.
— Ba câu. Không hơn.
Tối hôm ấy, Phương Tự An tới gặp nàng dưới gốc quế.
Hắn đã nghe chuyện ba câu hỏi. Mặt hắn hơi căng, nhưng giọng vẫn ấm.
— Ninh cô nương muốn thử Tự An. — Hắn nói, cười nhẹ. — Tự An hiểu. Một người đọc sách như Tự An, cô nương lo Tự An không biết nghề.
— Phương huynh ở Ninh Ký một tuần, chép sổ phúng, viết điếu văn. — Tố Y nói. — Huynh hiểu Ninh Ký hơn muội tưởng.
— Tự An còn phải học nhiều. — Hắn cúi đầu. — Ba câu ấy, cô nương có thể cho Tự An biết trước một chút không? Để Tự An chuẩn bị, khỏi làm cô nương mất mặt trước phường.
Tố Y nhìn hắn. Ánh đèn lồng treo trên cành quế rọi xuống khuôn mặt nho nhã ấy, đẹp như tranh.
— Câu thứ nhất về sợi. — Nàng nói. — Câu thứ hai về chữ. Câu thứ ba về người.
Phương Tự An gật đầu chậm rãi, như đang ghi nhớ.
Nàng biết, đêm nay sẽ có người mang ba chữ sợi, chữ, người ra khỏi Ninh Ký. Nàng muốn họ mang.