Đêm mồng chín, trong gian phía đông hội quán, Tố Y bày lên bàn năm thứ: cây gấm số mười chín, gói thư hoàng của Phùng Thạch, một chén giấm gạo xin ở bếp lão Kha, một chén nước tro rơm nàng tự lọc, và một chiếc trâm bạc của Tố Vân.
Tố Vân và Tiểu Mãn ngồi hai bên, nín thở.
Nàng trải đầu tấm cây mười chín ra dưới ngọn đèn, tìm tới góc thứ năm, chỗ vàng mật ong. Nàng nhúng đầu một cọng tre vào chén giấm, chấm một giọt nhỏ lên mặt gấm.
Giọt giấm thấm xuống. Ba người cúi sát lại. Chỗ vàng mật ong dưới giọt giấm từ từ đổi màu, như có ai kéo ngược ráng chiều về phía mặt trời lặn. Vàng chuyển sang cam, rồi sang hồng nhạt, rồi dừng lại ở một sắc hồng phớt như má người say rượu.
Tiểu Mãn kêu khẽ một tiếng.
Tố Y chấm một giọt nước tro lên đúng chỗ ấy. Sắc hồng lại từ từ lùi đi, qua cam, rồi về vàng mật ong như cũ. Chỉ còn một vòng ẩm nhỏ trên mặt gấm, khô đi là mất.
— Đại tỷ. — Tố Vân thì thào. — Sao lại thế?
— Vàng của Vân Hà là rễ già hồng lam thảo. — Tố Y nói. — Rễ già gặp chua thì lùi về hồng, gặp tro thì về vàng. Lão Đinh cho chị xem năm chị mười tuổi.
Nàng mở gói thư hoàng, chấm đầu cọng tre ướt vào, quệt một vệt lên mẩu lụa trắng. Vệt vàng óng, sáng như lá vàng quỳ. Nàng chấm giấm lên, đợi, rồi chấm tro, mà vệt vàng vẫn đứng yên như cũ. Nàng cầm trâm bạc của Tố Vân, cọ đầu trâm lên vệt thư hoàng còn ẩm giấm. Đầu trâm sạm đi, rồi đen.
Tiểu Mãn lùi lại, hai tay ôm miệng.
— Đá thì không biết đổi màu. — Tố Y nhắc lại câu của Phùng Thạch, khẽ khàng.
Nàng ngồi lặng nhìn hai thứ màu trên bàn, thứ vàng biết lùi về hồng và thứ vàng đứng yên. Rồi ký ức từ năm mười tuổi trồi lên, rõ như vừa hôm qua.
Năm ấy mẹ nàng còn sống. Một buổi chiều mùa thu, nàng trốn mẹ chạy ra sân nhuộm, ngồi xổm bên lão Đinh. Lão Đinh khi ấy mới ngoài ba mươi, chưa ai gọi là lão. Lão đang thử một mẻ rễ mới từ khe Bạch Lộ. Lão cắt một khúc rễ, giã nhỏ, ngâm vào bát sứ trắng, nước bát chuyển vàng. Lão nhỏ vào bát một giọt giấm, nước bát hóa hồng. Lão nhỏ một giọt nước tro, nước bát về vàng. Lão nhìn nàng, cười, ra hiệu: rễ thật.
Nàng hỏi ai dạy lão cách ấy. Lão Đinh không nói được, chỉ ra hiệu. Lão đặt bàn tay ngang bụng mình, khum lại như ôm một cái gì tròn. Rồi lão chỉ tay về phía chân trời, phía tây, nơi sông Tê Thủy chảy đi. Rồi lão xua tay, lắc đầu, ý bảo đừng hỏi nữa.
Năm mười tuổi, nàng không hiểu. Nàng tưởng lão nói một người béo. Năm hai mươi tuổi, nàng quên. Kiếp trước, năm hai mươi chín tuổi chết trong kho cháy, nàng vẫn chưa hiểu.
Tháng Chạp vừa rồi, giữa công đường nha môn Ỷ Vân, Bùi Thận kể: mẹ hắn họ Diêu, thợ nhuộm Ninh Ký ba mươi mốt năm trước, nghĩ ra cách nhuộm hồng lam thảo. Ông nội nàng mua công thức ba lạng bạc, rồi đuổi bà đi khi bà có mang.
Ba mươi mốt năm trước, lão Đinh mười chín tuổi, đứng bên vại ở sân nhuộm Ninh Ký.
Bàn tay khum ngang bụng. Một người đàn bà có mang. Bàn tay chỉ về phía tây. Bà ấy đã đi.
Ngọn đèn dầu trên bàn lép bép. Tố Vân hỏi gì đó, nàng không nghe thấy.
Cách thử rễ bằng giấm và tro không phải của Ninh Ký. Đó là cách của một người đàn bà họ Diêu, người nghĩ ra cách nhuộm, người biết vàng của rễ già phải lùi về hồng khi gặp chua, người đã dạy cho một thằng bé câm mười chín tuổi đứng bên vại, rồi bị đuổi đi với cái thai trong bụng.
Cái thai ấy là Bùi Thận.
Bây giờ Bùi Thận có ba trăm mười hai trang sổ chép, có luồn thoi ngược, có dấu trong năm mươi chín ống tre. Hắn có tất cả, trừ một thứ: rễ già. Khe chính Bạch Lộ, người của hắn cuốc trụi từ mùa thu, mười năm không mọc lại. Rễ già hắn có, hắn đã đổ vào vại theo cuốn sổ giả Liễu Oanh chép, hai trăm cân tơ giòn mục. Một nửa, cục buộc hắn bán cho Ninh Ký. Thứ hắn giữ lại là rễ non cuốc cả gốc, nhuộm lên được đỏ, được tím, không lên được vàng mật ong.
Cho nên vàng ở góc thứ năm của gấm Bùi thị là thư hoàng. Cho nên thợ nhà Bùi đeo khăn.
Và cho nên, nếu có một cây gấm mang tên Ninh Ký mà vàng không lùi về hồng, thì cây gấm ấy được dệt ở đâu, nàng biết.
Thứ duy nhất có thể cứu Ninh Ký là cách thử màu của mẹ Bùi Thận.
— Đại tỷ? — Tố Vân lay vai nàng. — Đại tỷ khóc à?
Tố Y đưa tay lên má. Ướt. Nàng không biết mình khóc từ lúc nào.
— Không sao. — Nàng nói. — Chị nhớ lão Đinh.
Nàng lau mặt, cất chén giấm, chén tro. Gói thư hoàng mẫu, nàng gói lại kỹ, dặn Tiểu Mãn sáng sớm mai mang trả Kim Thạch Trai. Trong phòng nàng không được có một hạt thư hoàng nào. Rồi nàng cầm bút, viết một lá thư ngắn gửi về Ỷ Vân cho Cảnh, nhờ đệ hỏi Tần ma ma hỏi lão Đinh: người đàn bà dạy lão thử rễ bằng giấm năm ấy, tên là gì. Nàng biết câu trả lời. Nàng vẫn muốn nghe lão Đinh trả lời.
Thư gửi theo công văn ngựa trạm của Chức Tạo ty cũng mất chín ngày. Thọ yến còn sáu ngày.
Cửa gian phía đông có tiếng gõ khẽ. Tiểu Mãn ra mở. Con bé đi ra một lúc rồi quay vào, mặt căng thẳng, ghé tai Tố Y.
— Đại tiểu thư. Lão Kha bảo chiều nay có một người lạ tới hội quán, nói giọng kinh, mặc áo nâu, hỏi thuê phòng. Lão bảo hết phòng. Người ấy không đi, ngồi uống trà ở hiên nửa canh giờ, hỏi lão Kha đủ thứ chuyện. Hỏi đại tiểu thư ở gian nào. Hỏi đại tiểu thư để rương ở đâu.
Tố Y nhìn chiếc rương gỗ của mình đặt ở chân giường.
— Lão Kha nói sao?
— Lão bảo không biết. — Tiểu Mãn nói. — Nhưng người ấy đi rồi, lão thấy người ấy đứng ở đầu ngõ, ngẩng lên nhìn mái gian phía đông một lúc lâu mới đi.
Tố Y đứng dậy, đi ra cửa sổ, nhìn lên mái. Ba viên ngói lệch đêm mồng ba lão Kha đã sửa lại. Mái bây giờ phẳng, tối, im lìm dưới trời không trăng.
Người ta đã trèo mái này một lần để lấy đi một cây gấm.
Lần này, nàng nghĩ, người ta sẽ trèo để mang tới một thứ gì đó.