— Một năm trước. — Ôn Cố nói. Vào những sợi chỉ. — Ta dạy một lớp ở miếu đổ. Hai trăm người.
— Hôm nay ta không biết mình dạy bao nhiêu người.
— Ta không biết các ngươi ở đâu. Không biết mặt. Không biết tên.
— Các ngươi học từ trang giải dán ở chợ. Từ mười câu ở đình làng. Từ một người thầy ta chưa gặp. Từ bài đồng dao trẻ con hát khi nhảy dây.
— Nhưng các ngươi học thành. Nên ta nghe được các ngươi.
— Hôm nay có người tới đóng dấu.
— Họ bảo: người dạy các ngươi có tội. Người học thì phải tẩy.
— Ta không biết ta có tội không. Ta chỉ biết ta dạy.
— Ta dạy các ngươi thêm một bài. Bài cuối của năm.
Trên trời, tấm lưới đen hạ xuống. Hai phần ba đường.
Năm nghìn người trong trấn ngẩng lên nhìn. Rồi nhìn người thầy đồ đứng cạnh cây đa. Mắt nhắm. Môi động.
Họ cũng nghe.
— Ôn Cố Tri Tân Quyết. Thiên thứ nhất. Biết mình sai ở đâu.
— Các ngươi học rồi.
— Hôm nay, thiên thứ hai.
— Dạy lại.
— Người học được, thì dạy lại người chưa học.
— Dạy sai, thì người học sẽ đau. Đau thì người học sẽ nói. Nói thì người dạy nghe. Nghe thì sửa.
— Không có người dạy nào không sai. Ta sai nhiều lắm. Các ngươi cũng sẽ sai.
— Nhưng sai mà nghe, thì sửa được.
— Sai mà không nghe, thì giết người.
— Đứa trẻ nào học không vào, đừng bảo nó dốt.
— Tìm xem mình dạy sai chỗ nào.
Ôn Cố mở mắt.
Nhìn lên tấm lưới đen. Đã gần chạm ngọn cây đa.
— Không có trò dốt.
— Chỉ có thầy dạy sai.
Ở Lâm Châu, ông chủ quán trọ nhặt cái bát lên. Lau. Thằng con mười sáu tuổi đứng cạnh. Ông đặt bát vào tay nó.
— Rót nước. — Ông nói. — Chậm. Thấy tràn thì dừng.
Ông dạy lại.
Ở phân các Nam Châu, trong ngục đá, Lý Mạch quay sang người bị giam cùng. Một tán tu. Học mười câu từ một thương nhân. Bị bắt.
— Ngươi đau vai không? — Lý Mạch hỏi.
— …Đau. Mười năm.
— Thả vai xuống. Như người gánh nước đặt đòn gánh.
Hắn dạy lại.
Ở Triệu Kinh, Triệu Ngọc Hành đứng dậy khỏi thư phòng. Đi ra hành lang. Gặp một tiểu thái giám mười hai tuổi.
— Ngươi biết chữ không?
— …Bẩm, không.
— Ngồi xuống đây.
Vua Nam Triệu dạy lại.
Ba trăm làng. Ba nghìn học đường. Những đình làng còn mở.
Người ta dạy lại.
Không phải vì thầy bảo. Vì họ nghe.
Trong ngực Ôn Cố, những sợi chỉ.
Không sáng lên vì có tiếng nói đi qua nữa.
Sáng lên vì có người dạy.
Mỗi người học dạy lại. Sợi chỉ của họ chẻ ra thêm một nhánh. Tầng thứ hai. Tầng thứ ba. Như cây đa ba trăm năm giữa sân. Rễ đâm xuống. Cành vươn ra.
Không đếm được.