Tháng Mười năm ngoái, mẹ Duyên sắp tròn năm mươi tuổi.
Bà Kiều Thị Lụa bán hàng nước ở bến xe thị trấn Cỏ May, cách Ngân Thành bốn tiếng đi xe khách, đã ba mươi năm nay. Hàng nước chỉ có một cái bàn gỗ thấp, mấy chiếc ghế nhựa, một ấm chè xanh to, một lọ kẹo lạc, một nải chuối, và một cuốn sổ bìa xanh ghi nợ. Bố Duyên mất từ năm cô học lớp năm. Mẹ nuôi cô ăn học bằng cái hàng nước ấy, từng cốc chè ba nghìn đồng.
Chiếc điện thoại của mẹ là chiếc Duyên dùng hồi học cấp ba, màn hình đã vỡ một đường chéo từ góc trên xuống góc dưới. Mỗi lần gọi video, mặt mẹ bị đường nứt ấy cắt làm đôi. Mắt mẹ cũng kém dần, đọc tin nhắn phải đưa điện thoại ra xa hết cánh tay, nheo mắt lại, và có lần mẹ nhầm số, chuyển tiền nhập chè cho mối hàng vào tài khoản người khác.
Duyên muốn mua cho mẹ một chiếc điện thoại mới, màn hình to, chữ to, chụp ảnh rõ, và đưa mẹ đi khám mắt, cắt một cặp kính. Cô tính: chiếc điện thoại cô muốn mua giá bốn triệu chín trăm nghìn sau khi trừ chiết khấu nhân viên, khám mắt và kính chừng một triệu. Gần sáu triệu. Tháng ấy lương cô được bảy triệu hai, trừ tiền trọ, tiền ăn, tiền gửi về cho mẹ hằng tháng, còn lại chưa đầy hai triệu.
Tối thứ năm hôm ấy, cô ngồi trên giường lướt mạng. Giữa những video nấu ăn và những tấm ảnh bạn bè đi du lịch, một dòng quảng cáo hiện lên, chữ trắng trên nền xanh lá: "Vay 5 triệu, duyệt trong 5 phút. Không thế chấp, không cần chứng minh thu nhập. Chỉ cần căn cước." Bên dưới là hình một cô gái trẻ tươi cười cầm một chiếc túi xách mới.
Cô bấm vào. Ứng dụng tên là «Ví Tiền Ngay», giao diện màu xanh lá, nút bấm to. Nó hỏi số căn cước, cô điền. Nó yêu cầu chụp mặt trước và mặt sau căn cước, cô chụp. Nó yêu cầu chụp một tấm ảnh chân dung, cô chụp. Rồi nó hiện một bảng xin quyền truy cập: danh bạ, ảnh, vị trí. Cô bấm "đồng ý" mà không đọc, vì ứng dụng nào trên điện thoại cô cũng xin những quyền ấy. Cuối cùng là một văn bản điều khoản dài, chữ nhỏ li ti, kéo mãi không hết. Cô kéo xuống cuối, tích vào ô "tôi đã đọc và đồng ý".
Bốn phút sau, điện thoại báo: "Chúc mừng! Khoản vay 5.000.000 đ đã được duyệt." Một phút sau nữa, tài khoản ngân hàng của cô nhận được ba triệu tám trăm nghìn đồng.
Cô nhìn con số ấy, tưởng mình đọc nhầm. Cô mở lại ứng dụng. Trong mục chi tiết khoản vay có một dòng nhỏ: "Phí thẩm định hồ sơ: 1.200.000 đ (đã khấu trừ)." Bên dưới: "Kỳ hạn: 14 ngày. Số tiền cần thanh toán: 5.400.000 đ."
Duyên ngồi nhìn hai con số ấy rất lâu. Cô nhận ba triệu tám, mười bốn ngày sau phải trả năm triệu bốn. Một nửa trong cô bảo phải trả lại ngay, hủy khoản vay. Nửa kia bảo: lương sẽ về trước hạn, hoa hồng tháng này khá, sinh nhật mẹ chỉ còn hai ngày.
Cô không hủy. Sáng hôm sau, cô bỏ thêm một triệu một trăm nghìn tiền của mình, mua chiếc điện thoại cho mẹ.
Thứ bảy, Duyên xin nghỉ hai ngày cuối tuần, bắt chuyến xe khách sáu giờ sáng về Cỏ May. Mẹ ngồi ở hàng nước như mọi ngày, áo cánh hoa, tóc búi, đang rót chè cho hai bác xe ôm. Khi thấy con gái bước xuống xe, mẹ đứng bật dậy, làm đổ cả cốc chè ra bàn.
Buổi tối, trong căn nhà cấp bốn sau bến xe, Duyên đặt hộp điện thoại lên mâm cơm, cạnh chiếc bánh kem nhỏ mua ở tiệm bánh đầu thị trấn. Mẹ mở hộp, cầm chiếc điện thoại lên, xoay xoay trong tay như cầm một món đồ dễ vỡ. Duyên chỉ cho mẹ cách mở máy, cách gọi video, cách phóng chữ to. Chữ trên màn hình to tới mức mẹ đọc được mà không cần đưa ra xa.
— Đắt lắm không con? — Mẹ hỏi.
— Không đắt đâu mẹ. Con được giảm giá nhân viên.
Mẹ không nói gì nữa. Mẹ lấy trong tủ ra một cái túi ni lông sạch, cẩn thận bọc chiếc điện thoại vào, buộc một nút, rồi mới cất vào túi áo. Từ hôm ấy, mỗi lần gọi cho con, mẹ mới mở túi lấy điện thoại ra, gọi xong lại bọc lại.
Sáng chủ nhật, Duyên chở mẹ bằng chiếc xe máy cũ của nhà lên phòng khám mắt ở thị trấn bên, cách mười lăm cây số. Mẹ ngồi sau, hai tay ôm chặt eo con như hồi Duyên mới tập đi xe, cứ một đoạn lại dặn đi chậm thôi. Bác sĩ đo mắt cho mẹ, bảo mẹ bị viễn thị lại thêm một chút loạn, phải đeo kính khi đọc chữ. Mẹ chọn cái gọng rẻ nhất trong tủ kính, một cái gọng nhựa màu nâu, nhất định không chịu lấy cái gọng kim loại Duyên chỉ. Khi đeo cặp kính mới vào, mẹ cầm tờ lịch treo tường trong phòng khám lên đọc to từng chữ, rồi quay sang con gái, cười tới mức nheo cả mắt lại sau tròng kính: "Rõ quá con ạ. Lâu lắm rồi mẹ mới đọc được chữ nhỏ thế này."
Duyên trả tiền kính, tám trăm năm mươi nghìn, bằng chỗ tiền ít ỏi còn lại trong tài khoản. Cô đứng ở quầy thu ngân nhìn mẹ soi gương, và trong khoảnh khắc ấy cô không hối hận một chút nào.
Đêm ấy, nằm cạnh mẹ trên chiếc giường tre, Duyên mở ứng dụng «Ví Tiền Ngay» trên điện thoại của mình. Còn mười một ngày. Cô tắt màn hình, quay sang ôm mẹ, và tự nhủ lương sẽ về kịp.