Tối hôm ấy, Liễu Oanh mang cơm vào phòng dệt cho Tố Y, rồi ngồi lại.
Cô đọc tờ cáo thị Cẩm Hội Tố Y để trên bàn. Đọc xong, cô đặt nó xuống, lấy tay vuốt phẳng mép giấy, như vuốt một tấm vải.
— Ca ca thích nắm. — Cô nói. — Hồi nhỏ, ca ca không thích ai có thứ gì mà ca ca không cầm được. Con mèo nhà bếp, ca ca không thích nó vì nó không theo ca ca. Mấy con cá trong chum, ca ca thích vì chum có nắp.
Cô cười, một nụ cười buồn.
— Cẩm Hội là cái chum có nắp, đại tỷ ạ.
Tố Y ngồi nhìn tờ cáo thị.
Nàng đọc lại dòng thứ hai. Được thợ Bùi thị dạy luồn thoi ngược. Đó là mồi. Rễ rẻ thì xưởng nào cũng muốn, nhưng rễ thì năm nào cũng phải mua lại, xưởng có thể đợi. Luồn thoi ngược thì khác. Không có nó, gấm Vân Hà tắt màu ở góc thứ bảy, nhuộm đúng cách của Diêu Hà cũng vô ích. Phiên xét rằm tháng Bảy đã trả cách nhuộm cho mọi người. Nhưng luồn thoi ngược vẫn chỉ có Ninh Ký và Bùi thị biết.
Và Bùi thị đang dùng nó để kéo cả phường vào chum.
Nàng đứng dậy, đi ra phòng dệt phía đông, tới khung hoa thứ nhất, nơi tấm gấm có tên Diêu Hà đã dài bốn thước. Nàng nhìn những sợi ngang. Mỗi sợi thứ bảy, thoi đi từ phải sang trái.
Kiếp trước, nàng chưa từng dạy ai luồn thoi ngược. Kiếp này nàng dạy Tố Vân, Tần ma ma. Liễu Oanh học lén. Bùi Thận học từ một thước gấm bị gỡ sợi. Năm người biết. Năm người, và một bí kỹ ba đời nhà Ninh.
Nếu năm người thành năm trăm người, thì Bùi thị không còn gì để dạy.
Sáng hôm sau, Tố Y gọi Cảnh, Tần ma ma, Tố Vân, Liễu Oanh, lão Đinh vào phòng cha.
Nàng nói ngắn. Nàng sẽ công bố luồn thoi ngược. Dạy cho bất cứ thợ nào trong châu muốn học. Không lấy tiền. Chỉ có một điều kiện: tấm Vân Hà nào dệt bằng cách ấy, ở biên phải có tên Diêu Hà, trước tên thợ.
Tần ma ma bật khóc trước tiên.
— Đại tiểu thư. — Bà nói, giọng run. — Luồn thoi ngược là của nhà Ninh. Của cụ tổ, của ông cụ, của phu nhân, của đại tiểu thư. Cách nhuộm là của cô Hà, ma ma biết, ma ma không cãi. Nhưng luồn thoi ngược là của nhà mình. Bí kỹ cuối cùng. Đại tiểu thư đem cho người ta rồi, Ninh Ký còn gì?
Tố Y nhìn bà. Tần ma ma sáu mươi mốt tuổi, ở Ninh Ký bốn mươi năm, bế nàng từ lúc nàng còn đỏ hỏn. Bà không sai.
— Ma ma. — Nàng nói. — Còn thợ.
Cảnh đặt cuốn sổ lên bàn, mở ra một trang cậu đã tính từ đêm qua.
— Năm nay Ninh Ký còn rễ già cho năm cây Vân Hà. — Cậu nói, giọng đều, như đọc sổ. — Nếu Bùi thị giữ rễ ba năm, Ninh Ký không có Vân Hà ba năm. Giữ luồn thoi ngược cũng không dệt được Vân Hà khi không có rễ. Nhưng nếu ba mươi xưởng trong Cẩm Hội đều biết luồn thoi ngược mà không cần Bùi thị dạy...
Cậu ngẩng lên.
— Thì Cẩm Hội chỉ còn cái rễ. Còn cái rễ thì người ta còn đợi được.
Tố Vân đứng dậy.
— Em kéo hoa cho đại tỷ dạy. — Cô nói. — Em dạy cũng được. Tay trái em kéo mạnh hơn, nhưng em biết đếm sợi thứ bảy.
Liễu Oanh không nói gì. Cô chỉ nắm lấy tay Tố Vân.
Lão Đinh nhìn mặt từng người, đọc môi được vài chữ. Rồi lão đứng dậy, đi ra sân nhuộm, một lúc sau quay vào, tay cầm một vật đặt lên bàn: cái bát sứ trắng sứt miệng, đáy khắc chữ Hà.
Lão chỉ vào cái bát. Rồi lão xòe hai bàn tay ra, đưa về phía cửa, như người tung hạt giống.
Tối hôm ấy, Tố Y gọi thợ Ninh Ký ra sân.
Nàng nói với họ đúng những gì nàng đã nói trong phòng cha. Hơn bốn mươi người đứng nghe, dưới ánh đèn lồng treo ở hiên. Không ai nói gì một lúc. Rồi Hồng thị bước ra, người thợ góa chồng năm ngoái đã khóc ở khung thứ chín vì bị hỏi có nhục không.
— Đại tiểu thư dạy một mình không xuể. — Chị nói. — Mùa xuân dệt hàng cống, em ngồi dệt dưới khung thứ chín ba tháng. Cứ tới sợi thứ bảy, ma ma hay cô Tố Vân lại trèo lên đổi thoi. Em chưa cầm thoi lần nào. Nhưng em nhìn ba tháng, em thuộc nhịp. Đại tiểu thư dạy em một buổi, em kèm được năm người.
Chị Lý Tứ nương đứng sau chị, giơ tay. Rồi chị em nhà Lý. Rồi những người khác, những người đã ngồi dưới mười khung hoa suốt mùa xuân, nhìn bốn người thay nhau trèo lên đổi thoi ở mỗi sợi thứ bảy.
Tố Y nhìn những bàn tay giơ lên dưới đèn lồng. Nàng đã tưởng bí kỹ cuối cùng của nhà Ninh nằm trong năm người. Hóa ra nó đã nằm trong mắt cả dãy khung hoa từ mùa xuân, chỉ chưa ai dám đưa tay ra cầm.
Chiều hôm ấy, ở cổng phường Bách Ti, dưới tấm biển gỗ khắc tên phường, cạnh chỗ tháng Sáu người ta dán bản chép tờ khế, Tố Y tự tay dán một tờ giấy.
Rằm tháng Tám, ở sân Ninh Ký, dạy luồn thoi ngược cho thợ dệt bất kỳ xưởng nào trong châu Ỷ Vân. Không lấy tiền. Không phải ký gì. Tấm Vân Hà nào dệt bằng cách này, ở biên dệt tên Diêu Hà, người nghĩ ra cách nhuộm, trước tên thợ dệt. Ninh Ký.
Người đi qua dừng lại đọc. Có người lắc đầu. Có người đọc to cho người bên cạnh nghe. Một bà cụ bán nước đứng đọc rất lâu, rồi hỏi nàng:
— Cô dạy không lấy tiền, thế Ninh Ký ăn gì?
— Ninh Ký dệt. — Tố Y nói. — Như mọi xưởng.
Nàng quay về. Đi được mấy bước, nàng nghe sau lưng tiếng bà cụ nói với ai đó, giọng không biết là khen hay chê:
— Con bé nhà Ninh điên rồi. Dạy cả nghề cho thiên hạ.
Tố Y không quay lại. Tay nàng trong tay áo nắm con thoi gỗ đàn hương của mẹ. Nàng nghĩ tới một cô gái mười chín tuổi đứng dưới gốc hồng ở thôn Đá Trắng, ba mươi mốt năm trước, dạy cả thôn nhuộm ráng chiều. Chắc hồi ấy cũng có người bảo cô điên.