Ngày mười hai tháng Chín, về tới Ỷ Vân, Tố Y gọi Mạnh Xuân, Hồng thị, Tố Vân vào phòng dệt phía đông.
Tấm gấm có tên Diêu Hà nằm trên khung hoa thứ nhất, đã dài năm thước. Ở biên, dệt chìm, nghiêng ra cửa sổ mới đọc được: Diêu Hà, rồi Ninh Tố Y, rồi Ninh Tố Vân. Mặt gấm là ráng chiều trên một dãy núi đá trắng, dưới chân núi có một gốc cây, bóng cây đổ dài.
— Còn năm thước nữa thì xong một cây. — Tố Y nói. — Năm thước, theo khổ gấm Ninh Ký, chừng ba nghìn sợi ngang.
Nàng nhìn ba người.
— Muội muốn ba nghìn sợi ấy không phải do muội dệt.
Mạnh Xuân chưa hiểu. Hồng thị hiểu trước. Chị đặt tay lên khung cửi.
— Ba trăm người học luồn thoi ngược ở Ninh Ký. — Chị nói chậm. — Mỗi người một hàng.
— Mỗi người mười sợi. — Tố Y nói. — Một sợi thứ bảy, thoi đi từ phải sang trái. Dệt xong hàng của mình thì dệt tên mình ở biên. Ba trăm người, ba trăm cái tên, theo thứ tự ngồi khung.
Tố Vân há miệng.
— Đại tỷ, ba trăm người, ba trăm bàn tay, gấm sẽ không đều.
— Không đều. — Tố Y nói. — Sông thì không bao giờ phẳng.
Mạnh Xuân về báo chị em bến giặt. Hồng thị báo thợ Ninh Ký. Tối hôm sau, ở cổng sau Ninh Ký, người ta đã đứng xếp hàng.
Mỗi tối hai mươi người. Mỗi người ngồi vào khung hoa thứ nhất đúng một khắc, dưới ngọn đèn dầu, Tố Vân ngồi trên giàn kéo hoa. Họ dệt mười sợi, đếm sợi thứ bảy thành tiếng, đổi tay đưa thoi ngược. Rồi họ dệt tên mình ở biên, nét tơ cùng màu, chìm vào mép vải. Người biết chữ tự dệt. Người không biết chữ, Tố Vân dệt giúp, người ấy ngồi nhìn tên mình hiện ra từng nét dưới tay cô.
Có người dệt xong thì khóc. Có người dệt xong thì cười. Một bà thợ già năm mươi tuổi xưởng nhà Phan, dệt gấm ba mươi lăm năm, ngồi nhìn tên mình ở biên rất lâu, rồi hỏi Tố Y:
— Tên tôi ở đây thì ai đọc?
— Người nào nghiêng tấm gấm ra nắng. — Tố Y nói.
Bà già cười, móm mém, rồi đứng dậy nhường ghế cho người sau.
Đêm hai mươi hai, gần canh ba, khi người cuối cùng trong hàng đã về, có tiếng gõ khẽ ở cổng sau.
Mạnh Đức đứng ở đó, một mình, áo vải xám, không đèn.
Ông không nói vì sao ông tới. Ông chỉ nhìn Tố Y, rồi nhìn vào phòng dệt phía đông, nơi ngọn đèn dầu còn sáng trên khung hoa thứ nhất. Tố Y tránh sang một bên. Ông đi vào, ngồi xuống ghế dệt dưới. Tố Vân trên giàn kéo hoa nhìn xuống, ngập ngừng, rồi cầm dây hoa.
Mạnh Đức cầm thoi. Tay ông già, khớp ngón to, nhưng đưa thoi đều như tay người ba mươi năm không rời khung. Ông dệt mười sợi. Tới sợi thứ bảy, ông đổi tay, thoi đi từ phải sang trái, không khựng lần nào. Mạnh Xuân đã dạy cha.
Dệt xong hàng của mình, ông dệt tên ở biên. Mạnh Đức. Rồi ông ngồi im một lúc, tay vẫn cầm thoi. Rồi ông dệt thêm hai chữ nữa, chậm, nét run.
Mạnh thị.
— Mẹ con Xuân. — Ông nói khẽ, không nhìn ai. — Kéo hoa tay trái. Hai mươi năm dệt cho nhà Mạnh, không tấm nào có tên.
Ông đứng dậy, đi ra cổng sau. Ông không chào. Tố Y đứng ở cổng nhìn ông khuất vào ngõ tối, về phía xưởng nhà Mạnh, nơi biển Cẩm Hội còn treo trên cột.
Ngày hai mươi tháng Chín, thằng Mão gánh xuống một gánh rễ niêm phong. Một trăm cân rễ già cuối cùng ở khe Sau, Yến Chiêu đã cho niêm lại làm vật chứng, giao Diêu Lan giữ. Diêu Lan gửi xuống Chức Tạo ty, sợ người Bùi thị lên lấy lại.
Yến Chiêu cho lão Đinh xem rễ, kiểm xem rễ có phải rễ già thật không, để ghi vào biên bản.
Lão Đinh mở một bó, cắt một khúc rễ, giã nhỏ, ngâm vào cái bát sứ trắng. Nước bát chuyển vàng mật ong. Lão gật đầu: rễ già. Lão nhỏ một giọt giấm. Nước bát lùi về hồng. Lão nhỏ một giọt nước tro.
Nước bát không về vàng.
Nó lùi từ hồng sang cam, rồi dừng lại ở một sắc vàng đục, ngả nâu, như nước chè để qua đêm.
Lão Đinh nhíu mày. Lão nhỏ thêm một giọt tro. Vẫn nâu. Lão cắt một khúc rễ khác, thử lại. Vẫn thế.
Ông Mạc, tay trái còn bó nẹp, ngồi ở sân nhuộm, nhìn bát nước nâu. Rồi ông bật cười, một tiếng khô.
— Rễ đào tháng Tám. — Ông nói. — Người núi không ai đào rễ hồng lam thảo trước sương giáng. Rễ mùa hè còn nhựa. Nhuộm thì lên màu, đẹp lắm, nhưng vàng không về. Chị em con Hà biết. Bà dì tôi dặn thế. Đào sau sương giáng, rễ rút hết nhựa về lõi, màu mới chín.
Tố Y đứng lặng.
Ba trăm mười hai trang sổ chép của Liễu Oanh có cách ngâm, cách nhuộm, cách phơi sương. Sổ không ghi ngày đào rễ. Ninh Ký năm nào cũng mua rễ của ông Mạc, ông Mạc năm nào cũng đào sau sương giáng, không ai ở xưởng cần biết vì sao.
Bùi Thận cần rễ già trước rằm tháng Mười. Hắn không đợi được sương giáng. Hắn cho người cuốc khe Sau giữa tháng Tám.
Hai trăm cân rễ già đó, hắn đã đổ vào vại.
Đêm ấy lão Đinh mở cái chum sành trong kho phía bắc, lấy ra một bó rễ già của Ninh Ký, thứ rễ còn đủ cho năm cây gấm. Lão thử bằng cái bát sứ trắng, như thử rễ khe Sau. Vàng. Giấm vào, lùi về hồng. Tro vào, về vàng mật ong, sạch, sâu, không một vệt nâu.
Ông Mạc gật gù.
— Rễ năm ngoái đào tháng Chín, tháng Mười. — Ông nói. — Sương núi xuống sớm hơn dưới xuôi. Khe Sau năm ngoái cô đào sau sương ba hôm. Khe chính, người của Bùi thị cuốc tới tận tháng Mười, rễ già lẫn rễ non, nhưng rễ đã chín.
Tố Y nhìn bát nước vàng trong.
Năm ngoái, cái rễ Bùi thị cuốc trụi ở khe chính, cục buộc hắn bán lại một nửa cho Ninh Ký, đã nhuộm sáu mươi hai cây gấm cống. Năm nay, cái rễ hắn cuốc trụi ở khe Sau quá sớm hai tháng sẽ nhuộm cây gấm hắn đem thi. Cùng một bàn tay cuốc, hai mùa khác nhau.