Chiều mồng tám tháng Hai, thuyền đày cập bến Chức Tạo ty Ỷ Vân.
Thuyền nhỏ, thân sơn đen, mười lính áp giải. Trên thuyền có mười hai phạm nhân đi Lĩnh Nam. Bùi Thận ở một khoang riêng phía sau, theo lệnh Đại Lý tự. Hắn được dừng một đêm ở Ỷ Vân, có người bảo lãnh. Mười một người kia ở lại trên thuyền.
Bến không đông như những lần trước. Người phường Bách Ti biết hôm nay hoàng thương ngày trước về, nhưng họ không ra xem. Có lẽ vì không còn gì để xem. Có lẽ vì thợ dệt trong phường, ba trăm năm mươi người từng làm cho Bùi thị, nay đang thuê lại từng khung ở xưởng bờ nam, không muốn đứng nhìn người chủ cũ bị xích.
Yến Chiêu đứng ở đầu ván cầu, áo quan đề cử, ký giấy nhận bảo lãnh với viên đội áp giải. Tố Y đứng cạnh hắn.
Bùi Thận bước xuống.
Áo vải trắng, đã bạc ở cổ tay sau hai tháng ngục. Hai cổ tay xích, dây xích dài, đủ để đi. Tóc búi gọn. Không quạt. Hắn đứng ở chân ván cầu, nhìn bến Ỷ Vân. Năm năm trước hắn dựng xưởng ở bờ nam. Hai năm trước hắn đứng trên bến này, dưới chiếc lọng trắng, đợi xe ngựa trắng.
Hắn nhìn Tố Y.
— Ninh cô nương. — Hắn nói. — Đa tạ.
Ninh Ký không mở cổng trước. Tố Y đưa hắn vào bằng cổng sau, cổng thông sang con ngõ hẹp giữa Ninh Ký và xưởng nhà Mạnh, cổng mà tháng Tám năm ngoái ba trăm thợ đã đi qua để học luồn thoi ngược.
Ở cổng sau, trên chiếc bàn nhỏ, cuốn sổ người học vẫn đặt đó, bìa xanh đã sờn vì tay người lật. Bùi Thận dừng lại, nhìn cuốn sổ. Hắn không mở.
Hắn đi qua sân, qua dãy phía tây mái ngói mới, qua những khung cửi đã ngừng thoi vì trời đã tối. Thợ Ninh Ký đứng ở hiên các dãy nhà. Không ai nói gì. Không ai cúi chào. Nhưng cũng không ai quay đi.
Tào thị, vợ Tào Toàn, đứng ở cửa dãy phía tây, tay ôm con gái. Bà ta nhìn người áo trắng đi qua, rồi cúi đầu, rất khẽ.
Sân nhuộm thắp đèn lồng.
Lão Đinh đứng bên vại cái chàm, áo nâu lấm màu. Diêu Lan đứng cạnh lão, khăn chàm trên đầu. Bà xuống núi từ ba hôm trước, theo thư Tố Y, để ngày mai đi Lạc Hà. Trong tay bà là cái bát sứ trắng sứt miệng.
Bùi Thận dừng lại ở cổng sân nhuộm. Hắn nhìn dì mình. Rồi hắn nhìn bài vị gỗ thông dưới gốc bồ kết, bốn chữ khắc tay: Thợ nhuộm Diêu Hà.
Hắn đứng ở đó rất lâu.
Rồi hắn bước tới, quỳ xuống trước bài vị, trên nền sân nhuộm loang màu chàm. Dây xích chạm đất kêu lách cách. Hắn lạy ba lạy. Lạy thứ ba, trán hắn chạm nền sân, để yên.
Lão Đinh quay mặt đi. Diêu Lan nhắm mắt.
Tần ma ma đứng ở cửa sân nhuộm, chống gậy. Khi Bùi Thận đứng dậy, bà bước tới, chậm, từng bước, rồi dừng trước mặt hắn. Bà sáu mươi hai tuổi, lưng còng, phải ngẩng lên mới nhìn được mặt hắn.
Bà nhìn rất lâu.
— Mắt cậu giống cô ấy. — Bà nói, giọng run. — Cô Hà. Ba mươi mốt năm trước, cô ấy đứng ở đúng chỗ này, cười to quá, ông cụ quay ra lườm. Cô ấy có mang cậu, ba tháng. Sáng tháng Tư cô ấy đi, ma ma đứng ở cổng, không dám nói một câu.
Bùi Thận nhìn bà già.
— Ma ma làm chứng cho Bùi mỗ ở phiên xét rằm tháng Bảy. — Hắn nói. — Ma ma nói thật.
— Ma ma nói thật muộn ba mươi mốt năm. — Tần ma ma nói. Bà cúi đầu, thật thấp. — Ma ma xin lỗi mẹ cậu.
Bùi Thận đứng im. Rồi hắn đưa hai tay xích ra, đỡ bà già đứng thẳng lên.
Khi hắn đứng dậy, Tố Y mở chiếc hộp gỗ dưới bài vị.
Bảy thước gấm Vân Hà, ráng chiều trên núi đá trắng, một gốc cây dưới chân núi, bóng cây đổ dài. Nàng trải nó lên chiếc chiếu sạch giữa sân. Không có nắng chiều, chỉ có đèn lồng. Nàng nhấc một chiếc đèn lồng xuống, cầm nghiêng, soi xiên lên mặt gấm.
Màu chuyển. Đỏ son, hồng, tím nhạt, vàng cam, vàng mật ong, tím than. Ở góc thứ bảy, nơi thoi đi ngược, ánh đèn bắt vào, sáng.
Bùi Thận quỳ xuống bên tấm gấm. Hắn không chạm vào mặt gấm. Hắn cúi xuống biên, nghiêng đầu theo ánh đèn, và đọc.
Diêu Hà.
Rồi những cái tên khác. Ninh Tố Y. Ninh Tố Vân. Hồng thị. Lý Tứ nương. Mạnh Xuân. Phan thị Lục. Mạnh Đức. Mạnh thị. Ba trăm mười sáu cái tên. Hắn đọc từng cái, môi mấp máy, chậm, như đọc một cuốn sổ.
Có những cái tên hắn dừng lâu hơn. Tên những người từng là thợ Bùi thị.
Đọc tới cái tên cuối cùng, hắn ngẩng lên, nhìn trở lại cái tên đầu tiên.
— Mẹ ta đứng trước. — Hắn nói, giọng rất khẽ. — Trước ba trăm người.
— Trước mọi tên. — Tố Y nói.
Diêu Lan bước tới. Bà đặt cái bát sứ trắng vào tay cháu.
— Bát mẹ cháu mang xuống núi năm mười sáu tuổi. — Bà nói. — Lão Đinh giữ ba mươi mốt năm dưới gốc bồ kết kia. Năm cháu mười bốn lên núi đòi khúc vải, dì không cho. Cái này dì cho.
Bùi Thận cầm cái bát. Hắn lật lên, nhìn chữ Hà khắc vụng ở đáy. Ngón tay hắn, đã có vết chai mực, giờ có thêm vết xích hằn ở cổ tay, lần theo nét khắc.
— Dì cho cháu mang đi Lĩnh Nam? — Hắn hỏi.
— Không. — Diêu Lan nói. — Mai cháu mang ra mộ mẹ cháu. Để ở đó. Cháu đi rồi, bát ở lại với mẹ.
Bùi Thận nhìn dì. Rồi hắn gật đầu.
Đêm ấy hắn ngủ ở gian nhỏ cạnh sân nhuộm, lính áp giải canh ngoài cửa. Tố Y không biết hắn có ngủ không.
Gần canh ba, nàng ra sân nhuộm, thấy hắn ngồi trên bậc đá cạnh vại cái chàm, chỗ lão Đinh vẫn ngồi khuấy vại. Lão Đinh ngồi cạnh hắn. Hai người không nói gì với nhau. Lão Đinh không nói được, hắn không biết ra hiệu. Họ chỉ ngồi, nhìn bài vị dưới gốc bồ kết, nhìn nén nhang cháy trong bát hương.
Liễu Oanh đi ra từ dãy phía đông, tay cầm một mảnh gấm hẹp, dài hai thước, khổ bằng bàn tay. Đỏ, tím, không có vàng. Năm góc. Ở biên có tên cô. Cô đặt nó vào tay anh, không nói gì, rồi quay vào.
Bùi Thận nhìn mảnh gấm năm góc trong tay mình rất lâu. Rồi hắn gấp nó lại, cất vào ngực áo.