Theo lệ phường Bách Ti, con gái nhà dệt lấy chồng thì tự dệt gấm cưới. Một tấm, đủ may một bộ áo cưới, một tấm phủ kiệu, một tấm trải từ cổng nhà ra tới chỗ đón dâu. Mẹ dệt cùng con, chị em dệt cùng, thợ trong xưởng góp mỗi người vài sợi.
Mẹ Tố Y mất năm nàng mười hai tuổi. Kiếp trước, khi nàng lấy Phương Tự An, tấm gấm cưới do một mình nàng dệt, ba tháng, đêm nào cũng thức. Không ai góp sợi nào. Liễu Oanh bảo đại tỷ dệt đẹp quá, muội không dám chạm.
Ngày mười lăm tháng Hai, Tố Y mắc sợi lên khung hoa thứ nhất. Sợi dọc dài ba mươi thước, gấp ba tấm gấm có tên Diêu Hà. Nàng định dệt một mình phần đầu, rồi mở cho thợ Ninh Ký mỗi người một hàng, như lệ.
Sáng mười sáu, Mạnh Xuân đứng ở cổng sau.
— Đại tiểu thư. — Cô nói. — Chị em bến giặt hỏi, gấm cưới của đại tiểu thư có cho người ngoài dệt không.
Tố Y nhìn cô gái.
— Người ngoài muốn dệt?
— Ba trăm người trong sổ người học. — Mạnh Xuân nói. — Và nhiều hơn. Thợ bờ nam đang thuê khung. Thợ các xưởng ở đầu phường. Thợ ở mấy làng dệt quanh châu, nghe chuyện tấm gấm Diêu Hà ba trăm cái tên, cũng hỏi.
Cảnh mở cuốn sổ người học, bìa xanh đã sờn, đặt lại lên chiếc bàn nhỏ ở cổng sau.
Từ hôm ấy, người ta tới. Không phải từng tốp ba bốn người lẻn qua ngõ ban đêm như tháng Tám năm ngoái. Người ta tới ban ngày, bằng cổng trước, đứng xếp hàng dọc con phố.
Mỗi người ngồi vào khung hoa thứ nhất một khắc. Tố Vân ngồi trên giàn kéo hoa buổi sáng, Mạnh Xuân buổi chiều, Liễu Oanh buổi tối. Mỗi người dệt mười sợi, sợi thứ bảy thoi đi ngược. Rồi dệt tên mình ở biên. Người biết chữ tự dệt. Người không biết chữ, người kéo hoa dệt giúp.
Hồng thị dệt. Lý Tứ nương dệt. Chị em nhà Lý. Bà thợ già năm mươi tuổi xưởng nhà Phan, chống gậy tới, dệt xong thì khóc móm mém như hôm Hội Gấm Thu. Phan lão gia bảy mươi tuổi, chủ xưởng già nhất hội phường, tới, ngồi vào khung, tay run, dệt mười sợi, rồi dệt tên mình. Phan Nhuận. Ông già nhìn tên mình ở biên rất lâu.
— Bảy mươi năm. — Ông nói. — Lần đầu.
Mạnh Đức dệt, sau đó dệt thêm Mạnh thị, như lần trước.
Tào thị dệt, vợ Tào Toàn, tay quen quay tơ, lóng ngóng với thoi. Con Hoa, con gái chín tuổi của bà, đứng sau lưng mẹ đếm sợi giúp.
Con Ngọc dệt, dưới tên mình, dệt thêm một dòng nhỏ: Ngọc thị, bến giặt bờ nam.
Ngày hai mươi, trong hàng người đứng đợi ở cổng trước có một ông già béo tốt, áo gấm màu nâu, đứng lẫn giữa những người thợ áo vải xanh. Lâm lão bản, chủ tiệm gấm lớn nhất chợ châu, người tháng Sáu năm ngoái rút đơn mười cây Thủy Văn rồi không quay lại.
Ông ta đợi tới lượt mình, đứng trước khung, không ngồi.
— Lão không biết dệt. — Ông ta nói với Tố Y. — Lão buôn gấm bốn mươi năm, chưa cầm thoi lần nào.
— Lâm lão bản ngồi đi. — Tố Y nói. — Mạnh Xuân cầm tay ông.
Ông ta ngồi xuống, lóng ngóng. Mạnh Xuân từ trên giàn kéo hoa trèo xuống, đứng sau lưng ông già, cầm tay ông đưa thoi, mười sợi, như cầm tay một đứa trẻ. Tới sợi thứ bảy, ông ta đếm thành tiếng, giọng run.
Dệt xong, ông ta không dệt tên mình. Ông ta nhờ Mạnh Xuân dệt.
Lâm thị, tiệm gấm chợ châu. Người rút đơn.
Mạnh Xuân ngẩng lên nhìn Tố Y, ngập ngừng. Tố Y gật đầu. Ông già đứng dậy, cúi chào nàng, thấp, rồi đi ra cổng, không nói thêm câu nào. Hôm sau, Cảnh nhận được một tờ đơn đặt mười cây Thủy Văn, giá cao hơn năm ngoái một phần mười.
Ngày hai mươi lăm tháng Hai, ông Mạc và thằng Đá xuống núi.
Ông Mạc cõng gùi. Trong gùi là rễ hồng lam thảo, rễ già, đào sau sương giáng tháng Chín năm ngoái theo lệ người núi, mỗi gốc nửa bộ rễ, lấp đất lại. Một phần mười hạn mức năm đầu của thôn Đá Trắng, phần Ninh Ký được mua theo công văn Hộ bộ.
— Thôn không mừng cưới bằng rễ. — Ông Mạc nói, đặt gùi xuống. — Rễ là của núi, bán một giá cho mọi xưởng, không cho riêng ai. Thôn mừng cưới bằng công đào. Hai mươi ba người, mỗi người đào một gốc.
Thằng Đá rút trong áo ra một mảnh vải gai, gấp tư. Mảnh vải nhuộm ba màu, đỏ, tím, vàng, ở góc khâu chỉ đỏ hai mươi ba cái tên, chữ vụng, to nhỏ không đều. Tên người thôn Đá Trắng. Diêu Lan dạy họ viết tên mình, mùa đông năm nay, dưới gốc hồng.
Tố Y cầm mảnh vải. Nàng nhìn những cái tên vụng ấy, rồi nhìn thằng Đá.
— Dì Lan bảo, người núi không xuống dệt được. — Thằng Đá nói. — Dì Lan bảo chị khâu mảnh này vào biên.
Lão Đinh nhuộm mẻ tơ cuối cùng cho tấm gấm cưới bằng rễ già ấy.
Ngâm ba ngày. Nhuộm ba lần. Phơi sương bảy đêm. Giũ nước tro lần cuối. Lão làm đúng như người đàn bà mười chín tuổi đã dạy lão ba mươi bốn năm trước, ở chỗ đất ngay cạnh vại cái chàm. Trước khi nhuộm, lão thử rễ trong một cái bát sứ mới, mua ở chợ châu. Lão đã khắc vào đáy bát một chữ. Không phải chữ Hà. Lão không biết chữ. Lão khắc một hình bàn tay khum lại, như ôm một cái gì tròn.