Đêm thứ bảy, thuyền cống neo ở một bãi bồi giữa sông, chờ sáng mới qua khúc quanh Hồ Lô, nơi nước xoáy.
Sương xuống dày từ chập tối. Mặt sông trắng xóa, không thấy bờ, không thấy trăng. Đèn trên cột buồm chỉ là một đốm vàng mờ trong sương. Phu chèo đã ngủ hết dưới mái khoang trước, tiếng ngáy lẫn với tiếng nước vỗ mạn.
Tố Y không ngủ được. Nàng ngồi ở đuôi thuyền, quấn chăn mỏng, nhìn vào khoảng trắng mênh mông.
Một tấm áo khoác đen được đặt lên vai nàng. Vải dày, còn hơi ấm người.
— Sương sông Thương Lan ngấm vào xương. — Yến Chiêu nói. Hắn ngồi xuống cách nàng ba bước, ở chỗ hắn vẫn ngồi. — Mẹ bản quan bảo thế. Bà là người bên này sông.
Tố Y kéo tấm áo lại. Mùi vải, mùi mực, và một mùi chàm rất nhạt.
— Đại nhân lạnh thì sao?
— Bản quan quen. — Hắn nói. Rồi im lặng một lúc. — Cô nương không ngủ được.
— Muội nghĩ về ghềnh Tỏa Long.
Yến Chiêu không hỏi vì sao. Hắn chờ.
— Ở ghềnh Tỏa Long, thuyền phải dỡ hàng lên bờ, kéo thuyền không qua ba cửa đá, rồi khuân hàng xuống lại. — Tố Y nói. — Hàng nằm trên bờ một đêm, có khi hai đêm. Người khuân là phu bến, không phải người của thuyền. Nếu muội muốn tráo một lô hàng, muội sẽ tráo ở đó.
— Cô nương nói như thể đã biết chắc có người muốn tráo.
— Muội đọc được trong một hồ sơ. — Nàng nói.
Nàng nói xong mới biết mình đã nói. Sương làm người ta nói thật, như rượu.
Yến Chiêu quay sang nhìn nàng. Trong sương mù, nàng không thấy rõ mặt hắn, chỉ thấy đường nét một khuôn mặt nghiêng, và đôi mắt.
— Hồ sơ nào?
— Muội không giải thích được. — Tố Y nói. — Chưa giải thích được.
Hắn không nói gì, cho tới khi nước sông vỗ vào mạn thuyền thêm chừng mười lần.
— Đêm Trùng Cửu, ở quán chè đầu bến. — Hắn nói. — Bản quan bảo, khi nào cô nương giải thích được, hãy nói với bản quan đầu tiên. Cô nương hứa.
— Muội nhớ.
— Thế thì bản quan đợi. — Yến Chiêu nói. — Còn ghềnh Tỏa Long, bản quan sẽ canh đống hàng cùng cô nương.
Gần canh ba, có tiếng động ở giữa thuyền.
Tiếng gỗ kêu kẹt, rất khẽ, như ai đó đang nạy một tấm ván. Yến Chiêu đứng bật dậy trước khi Tố Y kịp nghe rõ. Hắn ra hiệu cho nàng ngồi im, rồi đi dọc mạn thuyền, chân trần, không gây một tiếng động.
Tố Y không ngồi im. Nàng cởi giày, đi theo hắn.
Ở cửa khoang hàng, một cái bóng gầy đang ngồi xổm, tay cầm một thanh sắt dẹt, cố nạy cái bản lề ổ khóa đồng. Bên cạnh nó là một cái bao tải rỗng.
Yến Chiêu chộp lấy cổ áo cái bóng, quật xuống sàn. Thanh sắt văng ra, kêu choang. Phu chèo dưới mái khoang trước tỉnh dậy, có người thắp đuốc. Khúc lão đại chạy tới, tay cầm một khúc chèo gãy.
Dưới ánh đuốc, kẻ cạy khoang là một thằng con trai mười tám mười chín tuổi, gầy trơ xương, áo vá chằng vá đụp, tóc rối như tổ quạ. Nó nằm úp mặt trên sàn thuyền, không chống cự, không kêu.
— Thằng Mão. — Khúc lão đại nói, giọng nặng như đá. — Phu chèo mướn ở bến Hạ Khê ba hôm trước.
Tố Y nhìn cái bao tải rỗng. Nàng lại nhìn thằng Mão.
Ý nghĩ đầu tiên của nàng là: Bùi Thận. Hắn đã gài người lên thuyền từ bến Hạ Khê. Đêm nay là đêm sương, không ai thấy, nó định cắt niêm, rạch giấy bọc, hoặc đổ thứ gì đó vào khoang. Liễu Oanh đã nói: tỷ đề phòng ở chỗ tỷ không đề phòng.
— Khám người nó. — Yến Chiêu nói.
Phu chèo lục người thằng Mão. Không có dao, không có lọ thuốc, không có giấy tờ. Chỉ có hai đồng tiền kẽm và một cái túi vải nhỏ đựng một nắm gạo tấm, buộc chặt.
Tố Y ngồi xuống trước mặt nó.
— Em định lấy gì trong khoang?
Thằng Mão ngẩng mặt lên. Mặt nó lấm bùn, môi nứt nẻ.
— Gạo. — Nó nói. — Khoang này cạnh khoang lương. Em tưởng cửa này là cửa khoang lương.
Khúc lão đại chửi một câu rất dài, rồi nhổ xuống sông.
Thằng Mão kể, giọng khàn, không xin xỏ.
Cha nó là phu khuân ở bến Lục Giang. Ba năm trước, một đêm mùa mưa, cha nó được thuê khuân hàng từ một chiếc thuyền lớn xuống xuồng, ban đêm, trả công gấp ba. Cha nó đi, rồi không về. Sáng ra người ta vớt được ông ở chân bến, đầu vỡ. Bến bảo ông say rượu trượt chân. Cha nó không uống rượu.
Mẹ nó đưa hai đứa con về quê ngoại ở Hạ Khê. Năm ngoái mẹ nó chết. Nó còn một đứa em gái chín tuổi, gửi nhờ nhà hàng xóm. Nhà hàng xóm cũng nghèo, cho ăn một bữa, nhịn một bữa.
— Em lên thuyền để về Lục Giang. — Nó nói. — Ở bến Lục Giang khuân hàng được trả tiền ngày. Em định khuân một mùa, gửi tiền về cho em em. Tiền công phu chèo Khúc lão đại trả cuối chuyến. Em em không đợi tới cuối chuyến được.
Nó nhìn nắm gạo tấm trong túi vải.
— Em định lấy một bao gạo, đổi cho thuyền chài, nhờ người ta mang về Hạ Khê.
Yến Chiêu nhìn Tố Y. Theo luật, phu cạy khoang hàng cống, dù lấy gì, cũng là tội trộm hàng quan. Giao cho nha môn ở bến tới, nhẹ thì đánh bốn mươi trượng, nặng thì đi đày.
Tố Y đứng dậy. Nàng nhìn thằng Mão, rồi nhìn Khúc lão đại.
— Lão đại, em ấy chèo có tốt không?
Khúc lão đại nhíu mày.
— Chèo khỏe. — Lão nói. — Không lười. Ba hôm, không cãi ai.
— Vậy em ấy chưa lấy được gì trong khoang hàng cống. — Tố Y nói, quay sang Yến Chiêu. — Em ấy cạy nhầm cửa. Cửa chưa mở. Đại nhân có thể ghi đó là một phu chèo say sóng đi lạc trong sương.
— Cô nương. — Yến Chiêu nói chậm rãi. — Bản quan không ghi sai sổ.
— Thì đại nhân ghi đúng. — Tố Y nói. — Ghi một phu chèo cạy nhầm cửa khoang, chưa mở được, không mất gì, chủ hàng xin tha. Chủ hàng là muội.
Yến Chiêu nhìn nàng, rồi nhìn thằng Mão đang nằm úp mặt trên sàn. Hắn gật đầu.
Tố Y rút trong túi ra hai lạng bạc vụn, đặt vào tay thằng Mão.
— Đây không phải tiền cho. — Nàng nói. — Là tiền công trả trước. Từ mai em làm việc cho Ninh Ký. Tới Lục Giang, em biết bến, biết người, biết đường. Chị cần một người như thế.
Thằng Mão nhìn hai lạng bạc trong tay, nhìn nàng, như không tin. Rồi nó quỳ xuống sàn thuyền, dập đầu ba cái, trán đập vào ván gỗ kêu cộp cộp.
Sáng hôm sau, ở bến chài đầu tiên, nó gửi một lạng bạc và một bao gạo về Hạ Khê, nhờ một thuyền chài quen. Lạng còn lại nó trả cho Khúc lão đại, tiền bản lề ổ khóa.
Tố Y đứng ở mạn thuyền nhìn nó, và nghĩ tới cha nó. Một người phu khuân ở bến Lục Giang, được thuê khuân hàng từ thuyền lớn xuống xuồng, ban đêm, trả công gấp ba. Rồi đầu vỡ ở chân bến.
Nàng không biết vì sao chuyện ấy làm nàng lạnh gáy.