Làng Cồn Mặn nằm ở mạn cửa vịnh, nơi sông Thanh Lưu đổ ra biển, cách Tây Phường hai tiếng xe khách rồi một tiếng đò. Không có đường nhựa vào làng. Năm chục nóc nhà mái tôn dựng trên cọc, dưới là bãi bùn, quanh là rừng sú ngập nước theo con triều. Mùi muối, mùi cá phơi, mùi rong thối. Người ta sống bằng con cua, con ghẹ, bằng mấy cái đầm tôm đã bạc màu.
Lâm Khắc và Hà Tiểu Mãn lên bờ vào một buổi sáng cuối tháng Chín. Tiểu Mãn mang theo hộp đồ nghề và kính hiển vi bọc trong áo mưa. Cậu ta đòi đi. Cậu ta bảo cậu ta biết nói chuyện với dân chài, còn anh Khắc mà mở miệng thì người ta tưởng đi đòi nợ.
Hắn đứng trên cầu ván, nghe làng.
Ở chỗ nào hắn cũng nghe tiếng đếm có mấy chỗ hụt, những chỗ đã bán. Tây Phường, chợ Cá, xóm Lò Gạch, chỗ nào cũng thế. Làng này khác. Làng này có khoảng hai trăm người. Không ai có mối nối, điều ấy thì đương nhiên. Nhưng hắn nghe một ông lão vá lưới ở đầu cầu, tiếng đếm có một vệt đã lành. Như xương gãy đã liền, thấy được chỗ nối mà không còn đau. Một bà ngồi nhặt ghẹ, cũng thế. Thằng bé chèo thúng, cũng thế.
Cả làng có những chỗ đã lành.
Hắn chưa từng nghe cái đó bao giờ.
Quan Đông, con trai Quan Tất, bốn mươi tám tuổi, là chủ một cái đầm tôm ở cuối làng. Ông ta đang đứng ngập tới đùi trong nước, kéo vó. Người đen như gốc sú, gân tay nổi như dây thừng, đầu trọc đội chiếc nón mê rách. Ông ta nghe Tiểu Mãn gọi từ trên bờ, không ngẩng lên.
— Bác ơi, bọn cháu ở phố Đồng Hồ Cũ xuống. Bọn cháu muốn hỏi về cụ nhà.
Cái vó dừng một nhịp, rồi kéo tiếp.
— Về đi.
— Bác cho cháu hỏi một câu thôi.
— Ba chục năm nay có bốn lượt người ở Kỳ Lam xuống hỏi về bố tao. — Quan Đông nói, vẫn không ngẩng. Giọng ông ta to, khàn, giọng người quen nói qua gió. — Lượt đầu là luật sư, đòi tao ký giấy. Lượt hai là người tháp đen, đòi mua đồ. Lượt ba, lượt tư là bọn áo trắng trên núi, đòi tao khai ông già giấu gì. Lượt ấy nó đốt của tao cái chòi. Về đi.
Lâm Khắc bước xuống bờ đầm. Bùn ngập tới mắt cá.
— Bố cháu là Lâm Định. — Hắn nói.
Quan Đông ngẩng lên.
Ông ta nhìn mái tóc bạc gần hết. Nhìn bàn tay. Rồi ông ta nhấc cái vó, vứt lên bờ, lội vào. Càng tới gần càng thấy ông ta to, hơn Lâm Khắc nửa cái đầu. Ông ta đứng cách hắn một sải tay, nước tong tỏng từ quần xuống bùn.
— Thằng Định có con à?
— Hai. Chị cháu mất rồi.
— Nó mất lâu rồi. Bố tao nghe tin, đi đò lên Kỳ Lam, về ngồi im nửa tháng. — Quan Đông nhìn hắn thêm một lúc. Rồi ông ta nhổ một bãi nước bọt xuống bùn. — Con của ai tao cũng không có gì để đưa. Ông già chết sạch rồi. Về đi, chiều hết đò.
Ông ta quay đi, kéo vó tiếp.
Họ không về.
Tiểu Mãn xin ở nhờ nhà ông lão vá lưới đầu cầu, trả ít tiền, tối hôm ấy ngồi uống rượu ốc với ông, khen tay vá lưới, kể chuyện bố mình cân cá làm tròn lên. Tới chén thứ tư, ông lão vỗ đùi, cười móm, kể.
Kể về cụ Quan.
Cụ Quan về làng năm thứ năm kể từ khi có cái tháp, hồi cái làng này còn nghèo hơn bây giờ. Ông cụ gầy nhom, đeo kính, ho khục khặc, trên cổ tay có cái vòng đồng trơn. Làng này khi ấy bán năm dữ lắm. Bão đi một đầm là bán. Người Thọ Hằng đi đò xuống mỗi tháng một lần, ngồi ở đình, đồng hồ khế xếp đầy một bàn. Cụ Quan không nói gì. Cụ mở cái sạp sửa máy đuôi tôm. Sửa rẻ. Ai mang đồng hồ khế tới, cụ xem cho.
— Xem cho? — Lâm Khắc hỏi. Hắn ngồi ở bậc cầu thang nhà sàn, tay cầm chén rượu chưa uống.
— Xem xong thì đồng hồ nhẹ đi. — Ông lão nói. — Chẳng ai hiểu. Nhà tôi bán năm năm cho cái đợt bão năm ấy, rồi cụ xem cho, tối hôm đó tôi ngủ một giấc tới sáng, lần đầu từ khi đeo. Dậy thấy cụ ngồi ở sạp, cái mặt trắng bệch, tóc bạc thêm một mảng. Cả làng đều thế. Mỗi nhà một lần. Mỗi lần cụ lại già đi một ít. Năm thứ chín, cụ chết. Đám ma cả làng khiêng, chôn ở gò sú sau đình. Thằng Đông nó không nói chuyện với ai cả tháng.
Lâm Khắc đặt chén rượu xuống.
Một vệt đã lành, như xương gãy đã liền. Hắn hiểu rồi. Mỗi năm Thọ Hằng chuyển cho người lập một năm. Bàng Kiên gấp ba. Ông Từ không xin mà nó vẫn tới. Bố hắn không nhận. Còn cái người gầy đeo kính này nhận, nhận đủ, đều, không từ chối, rồi đem về một cái làng không ai biết, nối từng năm ấy vào những chỗ đã bán của người ta.
Bốn năm phần của người lập. Không đủ. Hắn nghe được, trong cả làng này có nhiều hơn bốn năm đã lành. Nhiều hơn rất nhiều. Hắn nghĩ tới mái đầu tóc bạc thêm mảng này mảng khác.
Quan Tất đã trả bằng cả năm của mình.