Đêm ấy ông Từ uống được nửa chén trà rồi thiếp đi, nên phải tới sáng hôm sau Lâm Khắc mới được nghe nốt.
Hắn ngủ gà gật trên chiếc ghế đẩu, lưng tựa vào quầy, tiếng giọt nước rơi vào bát đồng suốt đêm. Gần sáu giờ, ông Phùng đẩy cửa vào với một cặp lồng cháo, đút cho ông Từ sáu thìa nhỏ với vẻ mặt của người đang lên dây một chiếc đồng hồ không ưa, rồi đi xuống dốc. Tới lúc đó ông già mới quay đầu về phía hắn.
— Cậu nhìn lên tường.
Trên vách tiệm treo một chiếc đồng hồ cũ, mặt số vàng ố, mười hai vạch la mã.
— Thợ đi từ vạch này sang vạch kia. Cậu dừng được một khắc, đấy là một. Diên đi lại được trong khắc của người khác, đấy là một vạch nữa. Còn những vạch sau, có đứa bỏ năm tháng ra mà lên, có đứa mua năm tháng mà lên. Đứa nào đi được thì tự biết nó tên là gì, không cần ta dạy, mà ta có muốn dạy cũng không dạy nổi. Ta dừng lại lâu rồi. Nhưng cậu nhìn cái mặt số đi. Vạch mười hai nằm ở đâu?
— Ở trên cùng.
— Kim đi từ đâu ra?
Hắn nhìn. Chiếc đồng hồ đang chỉ sáu giờ hai phút. Hắn mở miệng toan nói rồi dừng lại, vì câu trả lời ngớ ngẩn tới mức một đứa học việc cũng biết.
— Cũng từ đấy.
— Cũng từ đấy. — Ông Từ nói, có vẻ hài lòng. — Mười một vạch kia là đi tới. Vạch mười hai là về. Đồng hồ chạy hết một vòng thì về đúng cái chỗ chưa có gì. Mười một khắc đầu người ta đi được bằng sức, còn khắc này thì sức không dùng được. Làm cho nó dừng thì lấy búa đập là dừng. Cậu tháo ngược đồng hồ cả nghìn chiếc rồi, gạt chốt hãm, giữ bánh cót, nhả từng nấc. Cái ấy ai học ba năm cũng biết. Đồng hồ thì không có ai ở trong. — Ông thở một lúc, tay đặt lên cái thước kẹp. — Bây giờ cậu thử nghĩ tới một cái máy đang chạy mà trong bụng nó có năm tháng của người khác. Một đứa ngu thì đập, năm tháng bật ra, đổ đi, người ta chết. Đấy là lý do ta ngồi đây ba mươi năm nhìn cái máy của ta mà không dám đụng. Bốn vạn dòng hồi ấy, bây giờ chắc phải mấy triệu.
— Có một cách nhả. — Hắn nói.
— Có một cách nhả. Nhả cả một bộ máy đang sống, từng răng một, tới răng cuối cùng. Cái gì trong bụng nó thì đi về chủ của nó, không rơi một giờ nào ra đất. Rồi khép đuôi nét vào đầu nét, cho máy ngừng sạch, như một người đi ngủ. Đấy là khắc thứ mười hai.
— Ông làm cho tôi xem.
Ông già nhìn hắn lâu tới mức một giọt nước rơi rồi lại một giọt nữa.
— Ta sẽ làm cho cậu xem. Chỉ có một cách để xem. Năm ta bốn mươi tuổi, thầy ta dạy ta cũng thế, ở bến đò Vạn Lộ, trên một chiếc phản tre, và ông ấy không dạy được lần thứ hai.
Ông bảo hắn mở ngăn dưới cùng của quầy, cái ngăn đã kẹt, phải nhấc lên rồi mới kéo. Trong đó có một cuốn sổ học trò bìa vải màu cháo lòng, dày cộm, buộc dây gai. Hắn cởi dây, lật ra. Giấy đã ngả màu, chữ viết tay nhỏ, nét cuối chữ nào cũng cong về bên trái, kẻ thành từng cột ngay ngắn như sổ thu tiền của một bà chủ chợ. Năm thứ nhất. Năm thứ hai. Mỗi năm một trang rưỡi, hai trang. Tên người, số tháng, số ngày, nơi ở. Rồi một đường gạch ngang mảnh bằng mực khác, và ngày tháng ghi bên cạnh.
— Năm nào cái vòng chuyển tới, ta cũng ngồi nghe nó. — Ông Từ nói. — Một năm của Thọ Hằng chuyển cho người lập đâu phải một năm của ai. Nó là bảy tháng của một anh thợ xây, ba tuần của một đứa bán vé số, sáu ngày của một bà góa, trộn lại. Nghe lâu thì tách ra được, mỗi đoạn có một cái đuôi riêng. Rồi ta chống gậy đi tìm. Ta muốn biết ta đang ăn của ai.
Lâm Khắc lật thêm một trang, rồi một trang nữa. Những đường gạch ngang dày dần lên. Có những trang gạch kín.
— Gạch là mất rồi. Ta đi đám. — Ông nói, giọng đều đều. — Cậu có biết sao người ta ở phố này cứ thấy ông già tiệm số 1 đứng cuối các đám ma không? Họ tưởng ta thích ăn xôi.
Ngồi đây, với cuốn sổ trên đùi, hắn mới bắt đầu làm một phép tính mà lẽ ra phải làm từ lâu.
— Ông bao nhiêu tuổi khi cái vòng bắt đầu chạy?
— Trăm lẻ tám.
— Hồi đó ông còn bao nhiêu? Của riêng ông.
— Mấy tháng. — Ông già nói. — Thợ nào cũng biết dây cót mình còn mấy vòng. Năm tháng của Từ Lậu đã hết từ ba mươi hai năm trước, ở cái xưởng bên kia sông, ngay năm máy chạy. Ta chạy đến hôm nay bằng cót của người khác.
Lâm Khắc nhìn xuống trang cuối cùng có chữ. Năm thứ ba mươi hai, trang sổ chưa gạch một nét nào. Chín dòng tên, và dưới đó một tờ giấy bản được dán đè lên phần cuối trang, dán khít bằng hồ, đã khô cứng. Hắn đặt ngón tay lên chỗ giấy dán. Ông Từ nói ngay, không cần nhìn:
— Tới lúc thì mở. Chưa tới lúc.
— Đây là gì?
— Mười bốn tháng cuối của ta. Chín người còn sống, trừ dòng ta dán lại. Cậu nghe ta còn bao nhiêu thì đấy là của họ, có chủ cả. Cái vòng này không tháo được, nhưng nó là một cái đường. Đường đi thì khắc được đường về. Cậu cầm dao, ta nhả. Từng người một, tháng của ai về người nấy. Đó là bài học.
Hắn nghe thấy mình hỏi, bằng cái giọng hắn vẫn dùng để báo giá.
— Trả hết thì sao?
— Thì hết.
— Tối qua ông bảo một năm hai tháng chắc đủ.
— Đủ trả. — Ông Từ Lậu nói. Khóe miệng móm động đậy. — Ta có bảo đủ sống đâu. Cậu không hỏi.
Hắn đóng cuốn sổ lại, buộc dây gai. Làm xong việc ấy hắn mới biết tay mình đang run, mà ngay cả trên đỉnh chiếc giàn ở núi Ngũ Canh tay hắn cũng không run.
— Tôi không khắc. — Hắn nói.
— Ừ.
— Ông còn một năm hai tháng. Ông nằm đấy mà ăn cháo của ông Phùng.
— Ừ. Thế thì bà cụ tiệm 22 mất hai tháng, một thằng ở bến xe mất ba tuần. — Ông nhắm mắt lại. — Cậu chọn đi. Ta không ép. Xuống dốc đi.
Lâm Khắc xách cái rương lên vai, bước ra. Cửa tiệm khép sau lưng hắn mà không ai đụng vào.