Lúc ấy nắng đã nhạt, gió từ tường bắc thổi vào mang theo mùi lá mục của Ngự uyển. Hứa Chiêu nghi chống gậy đi ngang qua sân, ngang qua cái giếng khóa xích, tới mái chái bên trong cổng. Bà đi rất chậm, và Tri Ý đi cạnh bà, nghĩ rằng bà muốn tiễn nàng.
Bà dừng lại trước lão Mộc. Lão đang ngồi trên ghế, buộc một chiếc lá vào dây.
“Lão Mộc,” bà nói. “Đứng lên một chút.”
Lão ngẩng lên, nhìn bà, nhìn Tri Ý, và lần đầu tiên từ ngày Tri Ý biết lão, nàng thấy cái mặt nhăn như vỏ cây ấy có một nét gần như là cười. Lão gấp sợi dây lại, chống tay đứng dậy, bước sang một bên.
Tri Ý nhìn cái ghế.
Nó dài hơn bốn thước, rộng hơn một gang, dày hơn một đốt tay, gác trên hai hòn đá tảng. Mặt trên đen bóng vì không biết bao nhiêu lần lão ngồi. Cạnh gỗ trát đầy bùn đã khô, trông như một tấm ván người ta nhặt ở bãi rác về lót chỗ ngồi. Nàng đã đi ngang qua nó ít nhất mười lần. Ngày hai mươi tháng Sáu, Kiều ma ma đứng ngay chỗ này nói nhỏ gì đó với lão. Ngày hai mươi hai, Thái hậu đi ngang qua nó, vạt áo tro tím có khi còn quệt vào mép gỗ. Hai mươi người của Nội vụ phủ đã đào tung bảy gian phòng, cạy cả ván sàn, tháo từng cái giường, đếm từng thanh gỗ, rồi khiêng đồ đi qua cái cổng này, ngay trước mặt một lão già mù chữ đang ngồi buộc lá.
“Người ta lục mọi gian phòng,” Hứa Chiêu nghi nói, giọng thản nhiên. “Không ai lục chỗ một lão già đặt mông. Đêm mười bốn tháng Sáu, ta với lão khiêng nó qua sân, hai cái thân già, mất nửa canh giờ. Tay ta xước dăm cả tuần, vị thái y trẻ nhìn thấy đấy.”
Tri Ý quỳ xuống nền đất. Nàng đưa tay cạo lớp bùn khô ở cạnh tấm ván, và dưới lớp bùn hiện ra mấy nét nung sém của Ngự dụng giám: Lãnh, chín, bảy.
Tim nàng đập nặng tới mức nàng nghe được nó trong tai. Văn Thiệu đã bước tới, không ai bảo, lặng lẽ đứng chắn phía cổng ngoài. Đào Lục đứng chắn phía trong sân, tay vẫn ôm tấm chăn chưa kịp đưa, mắt tròn xoe. Lão Mộc và Văn Thiệu nhấc một đầu, Tri Ý đỡ đầu kia, và tấm ván lật úp lại trên hai hòn đá.
Mặt dưới chi chít những nét khắc.
Chúng phủ kín từ đầu này sang đầu kia, nhỏ như chân kiến, nông, xước, viết bằng đầu một cây trâm, hàng này nối hàng kia không để thừa một khoảng trống bằng móng tay. Nét đầu tấm ván rõ và đều, về sau nghiêng dần, có đoạn đứt, có đoạn khắc đè lên vết nứt của gỗ. Ở góc trái, sâu hơn mọi chữ khác, là chữ Ý.
Tri Ý đặt ngón tay lên đó. Nàng không nhớ mình đã ngồi bao lâu. Nàng cúi sát xuống, mắt nàng đã quen đọc những thứ người ta không định cho ai đọc, và nàng bắt đầu đọc từ hàng đầu tiên.
Con cò đi kiếm bên sông. Trăng lên một bóng ai trông cò về.
Nàng đọc tiếp. Bốn câu của bài ru Lạc Thủy, rồi lại bốn câu ấy, rồi lại bốn câu ấy. Bài hát mẹ hát cho hai tỷ muội, khắc đi khắc lại, hết hàng này sang hàng khác. Nàng đếm được ba mươi mốt lần.
Ba tháng, một mình trong bóng tối, ho, đói, với một cây trâm, tỷ tỷ chỉ khắc một bài hát ru.
Hứa Chiêu nghi nhìn gương mặt nàng, và giọng bà dịu đi. “Ta có biết chữ, nhưng đêm khiêng nó ra không có đèn, chữ thì nhỏ như chân kiến, ta chỉ lần được mấy hàng. Ta cũng tưởng thế đấy. Ta đã khóc một đêm vì cái bài hát ấy. Nhưng nó dặn ta một câu, nó bảo: khi nào em gái muội tới, tỷ đưa cho nó, nó đọc được. Mà ta thì lần mãi vẫn chỉ thấy con cò.”
Tấm ván không thể mang đi. Một tấm ván có số hiệu mang ra khỏi Lãnh cung sẽ qua mắt bốn người gác cửa Bắc, và từ mai sẽ tới tai Thọ Khang cung. Tri Ý nhờ lão Mộc lật nó lại như cũ, trát thêm bùn, và tối hôm sau nàng quay lại, lấy cớ mang thuốc của Văn Thiệu cho Hứa Chiêu nghi uống đúng giờ.
Đào Lục giấu dưới lớp chăn thứ hai một xấp giấy bản mỏng, loại giấy dai Ty Tịch dùng để dán gáy sổ, một thỏi mực, một nắm bông gói trong lụa. Lệ Uyển đã viết cho nàng cách làm trên một mảnh giấy, chữ chân phương nhạt nhòa như mọi khi: Giấy ẩm vừa, đặt lên, lấy bàn chải mềm ấn cho giấy ăn vào nét. Chờ se. Thấm mực bằng bông, chấm nhẹ, không xoa. Nét khắc nằm lại màu trắng.
Họ làm dưới mái chái, che một ngọn đèn nhỏ bằng tấm chăn, từ đầu giờ Tuất tới gần giờ Tý. Lão Mộc ngồi xổm ở cổng, canh. Giấy ẩm nằm lên tấm ván như một lớp da non, và Tri Ý chấm mực từng chút, từng chút, hơi thở nén lại, ngón tay tê đi vì lạnh. Nơi bông chạm vào, nền giấy đen dần, và từ màu đen ấy, những nét trắng nhỏ như chân kiến hiện lên, từng hàng một, giống như tỷ tỷ đang viết lại lần nữa dưới tay nàng.
Bảy tờ giấy. Nàng đánh số từng tờ ở mép.
Khi tới đầu cuối tấm ván, chỗ gỗ có một vết nứt dài, nàng chấm nhẹ hơn. Ở đó nét chữ đã nghiêng hẳn, to nhỏ không đều, có chữ phải khắc đi khắc lại mới thành nét, như bàn tay người khắc đã không còn nắm nổi cây trâm. Bài ru dừng lại giữa câu. Dưới nó, cách ra một khoảng, là một dòng ngắn không thuộc về con cò nào cả. Dòng ấy chỉ có ba chữ, và nàng còn chưa dám đọc, thì mực đã bắt đầu hiện lên chữ đầu tiên.
Chữ đầu tiên là tên nàng.