Lúc hắn quay lại với bao than thứ ba, thằng bé đang đứng dậy. Nó chưa đi vững hẳn, hai chân khuỳnh ra như một ông già, con mèo đã thoát được và đang nằm trên nóc chuồng gà nhìn xuống với vẻ khinh bỉ. Nó đuổi theo, bước được năm sáu bước trên nền đất nện thì vấp vào một cái rễ mướp, ngã sấp, cách chân người vác than chưa tới một sải tay.
Tri Ý thấy bao than trên vai hắn nghiêng đi. Bàn tay đen của hắn đã rời khỏi miệng bao, những ngón tay mở ra, đưa xuống được một nửa quãng đường. Cả người hắn đứng cứng như một cái cọc. Người đàn ông to con ở gian ngoài đang ngồi vắt chân trên bậc cửa, tay cầm bát trà, mắt lơ đãng nhìn về phía này.
Thằng bé không khóc ngay. Nó chống tay ngẩng mặt lên, trên cằm dính đất, môi run run, đang cân nhắc. Bé gái tóc hai chỏm đã chạy tới, kéo nó dậy bằng cả hai tay, phủi đầu gối cho nó một cách thô bạo và thành thạo, rồi quay sang người lạ, nghiêm khắc bảo: “Chú đi đi. Chú làm nó ngã.” Bàn tay đen từ từ rút lại, nắm lấy miệng bao. Hắn cúi đầu, thật thấp, đúng như một người làm thuê vừa bị chủ nhà trách, và đi tiếp.
Hắn đã vác đủ bốn bao than. Hắn không đến gần đứa bé thêm một bước nào và không nói một lời nào. Từ bao thứ hai trở đi, mỗi lần đi qua khoảng sân, nón của hắn đều cúi xuống đúng góc độ của một kẻ làm thuê đang mệt, và Tri Ý, đi sau hắn với cái sọt, nhìn thấy bên dưới vành nón, trên má hắn, một vệt ướt chảy xuống làm trôi đi một đường than đen. Hắn lấy tay áo quệt, và làm cho nó đen thêm.
Lúc họ xong việc, nàng được người đàn bà nhặt rau bảo vào bếp uống bát nước. Đó là chuyện thường. Gian bếp thấp, tối, thơm mùi khói và tương. Tứ nương múc nước từ cái lu sành đưa cho nàng, gương mặt tròn đã sạm nắng, đôi mắt có quầng thâm của một người ngủ không yên từ lâu lắm, đôi tay to và hiền. Nàng ta đã làm nhũ mẫu ở Tiếp Sinh sở. Năm hai mươi bốn tuổi, nàng ta đã cho một đứa trẻ bú ở cái góc nhỏ trong giỏ mây, trong khi đứa con gái của chính mình gào khóc đòi sữa, và kể từ ngày ấy cuộc đời nàng ta là cái am này.
Tri Ý đưa hai tay đỡ bát nước, cúi đầu nói lời cảm ơn bằng giọng nhà quê.
“Thằng bé dễ thương quá,” nàng nói. “Con của Tứ nương đấy à?”
Có một khoảng lặng rất ngắn, chỉ đủ cho một hạt nước rơi từ gáo xuống lu.
“Con của dân phụ,” Tứ nương đáp. “Nó khó nuôi lắm. Hay ốm. Sinh non mà.”
Nàng ta nói câu đó với giọng đã nói nhiều lần, với hàng xóm, với chính mình. Và tay nàng ta đang chùi vào tạp dề tự nhiên cứ chùi mãi, như muốn chùi đi một thứ gì đó.
Tri Ý uống nước. Nước mát, có vị đất. Nàng đưa tay áo lên lau miệng theo lối của người đi làm, và lúc ấy, trong gian bếp hơi nước ẩm ướt, nàng không biết rằng vệt tro bôi dưới mắt trái mình đã bị mồ hôi và nước làm cho nhòe đi.
Khi nàng hạ tay xuống, Tứ nương đang nhìn nàng.
Nàng ta không chớp mắt. Nàng ta đứng yên như thế, tay vẫn nắm mép tạp dề, và trong cặp mắt mệt mỏi ấy có một vẻ gì đó từ từ đi lên, như nước lên trong một cái giếng, chậm chạp, tối tăm, và không thể ngăn lại được. Bên ngoài sân, có tiếng thằng bé gọi Mẹ! Mẹ! và tiếng con mèo kêu lên một cách khổ sở.
Nàng ta bước về phía nàng một bước. Hai tay nàng ta đã buông vạt tạp dề ra, và nàng thấy chúng run lên. Giọng nàng ta thấp xuống, thấp tới mức chỉ còn là hơi thở trong gian bếp tối.
“Đêm hai mươi Chạp năm ấy,” Ứng Tứ nương nói, “có một đứa cung nữ cao hơn cô nương một chút, cũng có một nốt ruồi dưới mắt trái như thế, cứ đứng cạnh dân phụ trong gian sau, tay ôm thằng bé, nhìn dân phụ cho nó bú. Nó hỏi tên dân phụ. Nó ghi tên dân phụ vào một mảnh giấy.” Hơi thở nàng ta đứt quãng. “Nó nói, tỷ đừng quên nhé, thằng bé này có tên rồi, muội gọi nó một cái tên, nhưng tỷ không được biết, biết thì tỷ chết.”
Tri Ý đặt cái bát xuống. Tay nàng không run. Nàng không biết vì sao.
“Cô nương là muội muội của nàng ấy?” Tứ nương hỏi.