Ngày mười một tháng Sáu, Tri Ý vào Lãnh cung lần thứ ba.
Lão Mộc, thái giám gác cổng, đọc tờ lệnh bài theo cách cũ, đưa sát vào đôi mắt đục, lật đi lật lại, nhìn con dấu rất lâu. Ông nhìn cái mẻ ở góc dưới bên trái, gật đầu, rồi mở cổng. Nhưng lần này, khi nàng bước qua, ông không quay về chỗ ngồi. Ông đứng nhìn nàng, như chờ.
“Ông giữ cổng này bao lâu rồi?” Tri Ý hỏi.
“Ba mươi hai năm, bẩm Tài nhân.” Giọng ông khàn, chậm. “Từ năm Tiên đế lên ngôi.”
“Ông không biết chữ.”
“Bẩm, không biết.”
“Thế người vào, người ra, người chết, ông nhớ bằng gì?”
Lão Mộc nhìn nàng rất lâu. Đôi mắt đục của ông không biết đang nhìn vào mặt nàng hay nhìn qua nàng. Rồi ông quay người, đi về phía gian nhà nhỏ cạnh cổng, nơi ông ở, và ra hiệu cho nàng đi theo.
Gian nhà của ông chỉ đủ kê một chiếc giường tre, một cái bếp đất, một chum nước. Trên bức tường đối diện giường có treo một thứ mà ban đầu Tri Ý tưởng là một sợi dây thừng cũ: một dây gai to bằng ngón tay, dài tới mức nó được quấn quanh ba cái đinh đóng vào tường, vòng đi vòng lại, như một con rắn ngủ.
Trên dây có những nút thắt. Hàng trăm nút.
“Mỗi người vào là một nút,” lão Mộc nói. Ông đưa tay lên sờ vào sợi dây, như người sờ vào một vật quen thuộc trong bóng tối. “Nút đơn. Người ra thì lão tháo. Người chết thì lão thắt thêm một vòng, thành nút đôi. Lão không biết chữ, nhưng lão biết nút.” Ông lần ngón tay dọc theo sợi dây. “Mùa nào thì lão buộc theo một thứ của mùa ấy. Mùa xuân lá non. Mùa hạ lá sen. Mùa thu lá ngô đồng. Mùa đông rơm. Khô hết rồi, nhưng sờ vẫn biết.”
Tri Ý nhìn sợi dây. Ba mươi hai năm. Hàng trăm nút. Phần lớn là nút đôi.
“Ông có nhớ một người vào tháng Chạp, ba năm trước không?” nàng hỏi. “Năm Hoàng thượng mới lên ngôi. Một cung nữ. Mười chín tuổi.”
Lão Mộc không trả lời ngay. Ông lần tay dọc sợi dây, về phía cuối, chậm, rất chậm, ngón tay dừng lại ở từng nút như người đếm hạt tràng hạt. Ông đi qua một nút đơn còn mới, rồi một chỗ trống nơi vừa có một nút bị tháo, và Tri Ý biết đó là nút của Vân Khê. Ông đi ngược về trước nữa. Một mùa hạ. Một mùa xuân. Một mùa đông có rơm. Một mùa thu. Một mùa hạ. Một mùa xuân.
Ông dừng lại ở một nút có buộc một cọng rơm đã mục gần hết.
“Đêm hai mươi mốt tháng Chạp,” ông nói. “Hai ma ma dẫn vào. Không có lệnh giấy. Chỉ có miệng. Bảo là cung nữ phạm lỗi, chờ xét. Cô nương ấy ho.” Ông ngừng. “Cô nương ấy không khóc. Lúc đi qua cổng, cô nương ấy hỏi lão tên gì. Ba mươi hai năm không ai hỏi lão tên gì.”
Tri Ý đứng rất yên.
Ngón tay ông lần sang nút bên cạnh. Một nút đôi. Buộc vào nút ấy không phải rơm, không phải lá. Một cánh hoa nhỏ đã khô tới mức trong suốt, màu trắng ngà.
“Cô nương ấy chết khi hoa lê ngoài tường nở,” lão Mộc nói. “Bên kia tường bắc có một cây lê già của Ngự uyển. Mùa xuân hoa bay sang đây. Lão nhặt một cánh buộc vào.” Ông rút tay về. “Lão không biết tên cô nương ấy. Không ai cho lão biết tên. Lão chỉ biết cô nương ấy hát.”
Hoa lê nở vào tháng Ba.
Tri Ý nhìn cánh hoa trong suốt ấy rất lâu. Ôn thị, Hàm Phúc cung, bệnh mất, tháng Chạp năm Cảnh Thừa nguyên niên. Tờ giấy có dấu đỏ của Thượng Cung cục mà nha môn huyện mang về Lạc Thủy vào tháng Giêng. Mẹ nàng đã khóc cả tháng Giêng ấy. Cha nàng đã lập bàn thờ, thắp hương, đặt tên tỷ tỷ lên bài vị. Cả nhà đã để tang tỷ tỷ suốt tháng Giêng, tháng Hai.
Và suốt tháng Giêng, tháng Hai ấy, tỷ tỷ vẫn còn sống. Ở đây. Cách cái cổng này mấy chục bước. Ho, và hát.
“Nàng ấy ở gian nào?” Tri Ý hỏi, khi nàng đã nói được.
“Gian số chín. Dãy bắc, gian cuối.” Lão Mộc chỉ qua cửa sổ. “Từ khi cô nương ấy đi, không ai ở gian ấy nữa. Nội vụ phủ giữ khóa.”
Tri Ý bước ra sân. Dãy phòng phía bắc nằm đối diện cổng, bên kia cái giếng có nắp khóa xích. Gian cuối cùng có cửa gỗ đã sạm đen, then cài ngoài, một ổ khóa đồng nhỏ đã xanh rỉ. Cửa sổ có chấn song gỗ, bị đóng chặt bằng một tấm ván.
Nàng đi tới, đặt tay lên cánh cửa. Gỗ lạnh dù trời tháng Sáu.
Ở phía bên phải sân, cửa gian phòng cuối dãy phải hé mở. Một bóng người đứng sau khe cửa. Cây trâm gỗ. Bà phi già ấy không bước ra, không nói gì. Bà chỉ nhìn Tri Ý đứng trước cửa gian số chín, như người nhìn một cảnh mình đã thấy một lần trước đây.
Tri Ý quay lại nhìn bà. Bà đóng cửa.