Ngự mã giám nằm ở góc tây bắc hoàng thành, xa mọi cung phi, gần bức tường dày nhất. Gió từ phía ấy mang mùi cỏ khô và da thuộc. Sáng hai mươi tư tháng Chín, Tri Ý đi bộ tới đó, chỉ mang theo Đào Lục và tấm lệnh bài đồng trong tay áo.
Chưởng giám Ngự mã giám là một thái giám ngoài năm mươi tên Phí Đức, người thấp, lưng hơi gù, hai bàn tay chai như tay người làm ruộng. Ông ta ra tận cổng đón, cúi đầu rất thấp, rồi nhìn tấm lệnh bài lâu hơn nhìn mặt nàng. Một Tiệp dư tới chuồng ngựa là việc ông chưa gặp bao giờ.
“Tiệp dư muốn xem ngựa ạ?” ông hỏi. “Ngựa hiền nhất của giám là con Bạch Vân, các vị nương nương ngày trước vẫn…”
“Ta muốn xem sổ,” Tri Ý nói.
Phí Đức dẫn nàng vào gian sổ, một căn phòng thấp sau dãy chuồng thứ nhất, kệ gỗ chạy kín ba mặt. Sổ của Ngự mã giám không giống sổ của Ty Tịch. Sổ Ty Tịch đóng theo năm và theo cung, mỗi người một dòng. Sổ ở đây đóng theo con ngựa. Mỗi con một quyển mỏng, bìa vải gai, gáy ghi tên và số dấu. Hết quyển thì đóng thêm quyển thứ hai, thứ ba. Ngựa sống càng lâu, chồng sổ càng dày.
Tri Ý rút một quyển ở hàng dưới cùng ra. Bìa ghi Bạch Vân, số mười một. Trang đầu viết bằng thứ chữ chân phương cẩn thận của một người không quen cầm bút:
Bạch Vân. Ngựa cái, lông trắng, bờm xám. Trán có xoáy, chân trước bên phải có vệt đen hình hạt gạo. Mẹ là Tuyết Nương, cha là ngựa Tây vực không rõ tên. Sinh tháng Ba năm Vĩnh Bình thứ mười tám, tại trang ngựa Bắc Sơn. Vào giám tháng Tám năm ấy. Đóng dấu bông mai số mười một.
Bên dưới là những dòng ra vào. Ngày nào ra cung, ai lĩnh, đi đâu, ngày nào về. Có một dòng ghi năm Vĩnh Bình hai mươi: Bạch Vân sợ tiếng pháo Tết, đứng trong chuồng không chịu ăn hai ngày. Cho ăn cỏ non trộn mật.
Đào Lục ghé đầu nhìn qua vai nàng, khẽ nói: “Ngựa có cả tên cha mẹ.”
Tri Ý không trả lời. Nàng đang nghĩ tới trang của tỷ tỷ ở Ty Tịch. Ôn thị, Lạc Thủy, mười bảy tuổi, hầu Hàm Phúc cung. Không có tên cha mẹ. Không có ngày nào tỷ tỷ sợ tiếng pháo. Một con ngựa trong cung được nhớ kỹ hơn một con người.
“Ta muốn xem sổ ra vào tháng Chạp năm nguyên niên và tháng Giêng năm thứ hai. Tất cả ngựa đóng dấu bông mai.”
“Ông chỉ cần chỉ cho ta con nào lông đen.”
Phí Đức gọi hai thái giám nhỏ, bắt đầu rút sổ.
Có bốn mươi ba con ngựa ô trong Ngự mã giám năm nguyên niên. Mười chín con đã chết, đã bán hoặc đã chuyển đi trạm ngựa các nơi; sổ của chúng buộc dây đỏ, xếp ở kệ trong cùng. Tri Ý bắt đầu từ những quyển còn sống.
Nàng đọc như đọc sổ Ty Tịch: đọc cột ngày trước. Những ngày cuối năm, cung ít khi cho ngựa ra; ngựa kéo than, chở lễ vật tới Thái miếu, mỗi lần đều có người lĩnh, nơi đến, ngày về.
Tới quá trưa, nàng đã đọc hai mươi mốt quyển. Phí Đức đứng ở cửa, thỉnh thoảng lau trán.
Quyển thứ hai mươi hai có bìa đã sờn ở góc. Huyền Sương, số bốn mươi mốt. Trang đầu: Ngựa đực, lông ô tuyền, bờm dày, theo lệ giám cắt ngắn. Không có vệt trắng. Mông trái dấu bông mai. Sinh năm Vĩnh Bình hai mươi mốt, trang ngựa Bắc Sơn. Kéo xe tốt, chạy đường dài bền. Tính hiền.
Ngựa đen, cao, bờm cắt ngắn. Đứa cháu mười tuổi của bà cụ ở Liễu Khê nhớ con ngựa hơn nhớ người.
Tri Ý lật tới tháng Chạp nguyên niên. Trang ấy chỉ có hai dòng.
Hai mươi chín tháng Chạp, giờ Mùi. Huyền Sương kéo một xe hai bánh có mui, ra cửa Tây. Vũ Lâm quân mượn, tuần đường Vọng Giang. Người lĩnh: Diệu. Người đánh xe: Hà Đại.
Mồng năm tháng Giêng năm thứ hai, giờ Thân. Huyền Sương về. Xe trả ngoài cửa Tây, không vào cung. Người nhận: Phí.
Nàng đọc hai dòng ấy ba lần. Rồi nàng gọi, không quay đầu lại:
“Phí chưởng giám.”