Châu Lạc Hà nằm phía hạ lưu sông Tê Thủy, thuyền xuôi nửa buổi.
Tố Y đi một mình, sáng mồng hai tháng Bảy. Cảnh muốn đi cùng. Yến Chiêu muốn đi cùng. Nàng không cho ai đi. Nàng chỉ mang theo một bó nhang, một cặp nến, một đĩa bánh hạt dẻ nàng tự gói.
Nàng biết ngày. Liễu Oanh nói cho nàng. Mồng ba tháng Bảy là ngày giỗ mẹ ca ca. Năm nào ca ca cũng về Lạc Hà, dù đang ở đâu.
Bến Lạc Hà nhỏ, buồn, những dãy nhà kho cũ của các nhà buôn vải đã bỏ không. Bùi Văn Trung, cha Bùi Thận, từng là một trong những nhà buôn ấy. Ông chết mười năm trước. Nhà cũ của Bùi gia ở Lạc Hà đã bán. Bùi thị bây giờ ở bờ nam Ỷ Vân và ở kinh.
Đồi sau bến là nghĩa địa của dân nghèo, cỏ dại mọc cao, những nấm mộ đất không bia, những tấm bia đá nhỏ đã nghiêng. Tố Y hỏi một bà cụ bán nước dưới chân đồi. Bà cụ chỉ lên đỉnh đồi, nơi có một cây long não già.
— Mộ bà Bùi. — Bà cụ nói. — Năm nào con trai bà cũng về, áo trắng. Lên đi, giờ này cậu ấy đang ở trên đó.
Bùi Thận đang quét mộ.
Hắn không mặc áo gấm. Hắn mặc áo vải trắng thường, tay áo xắn lên, cầm một cây chổi rơm. Không có quạt. Không có lọng. Không có ai theo. Hắn quét lá long não rụng quanh một nấm mộ đắp đất, xây viền gạch thấp, phía trước dựng một tấm bia đá nhỏ.
Nghe tiếng chân, hắn dừng chổi, ngẩng lên. Hắn thấy Tố Y. Hắn đứng im một lúc, rồi lại cúi xuống quét tiếp.
— Ninh cô nương đi sớm một ngày. — Hắn nói, không ngẩng lên. — Mai mới là giỗ.
— Hôm nay Ninh mỗ muốn gặp bà ấy khi chưa có ai.
— Có Bùi mỗ.
— Ninh mỗ biết.
Bùi Thận quét nốt chỗ lá cuối, dựng chổi vào gốc long não. Hắn không đuổi nàng đi. Hắn đứng sang một bên mộ, như nhường chỗ.
Tố Y bước tới trước tấm bia.
Đá xanh xám, nhỏ, chữ khắc nông, đã mờ rêu ở chân. Năm chữ.
Bùi môn Diêu thị chi mộ.
Mộ bà Diêu, nhà họ Bùi. Không có tên. Không có chữ Hà.
Tố Y đứng nhìn tấm bia rất lâu. Ông nội nàng xóa tên bà trong sổ Ninh Ký. Chồng bà khắc tên mình lên mộ bà. Con trai bà, hai mươi năm, chưa sửa.
— Cha ta cho khắc. — Bùi Thận nói, như đọc được ý nàng. — Năm ta mười tuổi. Ông bảo đàn bà chết thì khắc họ chồng, họ cha, thế là đủ. Ta không cãi được.
— Hai mươi năm nay công tử không cho khắc lại?
Hắn im một nhịp.
— Ta đợi. — Hắn nói. — Đợi tới ngày lấy lại được Vân Hà. Lấy lại rồi mới khắc. Khắc trước thì là khắc tên một người bị cướp.
Tố Y thắp nhang, đặt lên mộ. Nàng quỳ xuống, lạy ba lạy. Bùi Thận đứng nhìn, không ngăn, không nói.
Khi nàng đứng dậy, hắn đã ngồi xuống bậc đá dưới gốc long não. Hắn nhìn ra phía sông. Từ đỉnh đồi nhìn được cả khúc sông Tê Thủy chảy qua Lạc Hà, rộng, đục, những cánh buồm nâu thong thả xuôi.
— Hồi nhỏ, nhà ta ở ngay dưới kia. — Hắn nói, chỉ một dãy nhà kho mái sập. — Cha ta đi buôn cả năm. Mẹ ta ở nhà, nhận nhuộm thuê cho mấy nhà vải. Nhuộm chàm, nhuộm nâu, toàn màu xấu. Bà không nhuộm Vân Hà. Bà không có rễ. Bà cũng không được nhuộm.
Hắn im lặng một lúc.
— Có những chiều, bà lấy chút rễ khô giấu trong rương, nhuộm lên mấy mảnh giẻ rách, cho ta chơi. Bà mang ra bờ sông, trải lên cỏ, chờ nắng chiều. Giẻ đổi màu, bảy góc. Bà bảo: con nhìn, ráng chiều trên trời, ráng chiều dưới đất. Bà cười to lắm. Bà không cười như thế với ai khác.
Giọng hắn vẫn nhẹ, đều, không run. Nhưng Tố Y thấy hai bàn tay hắn, đặt trên đầu gối, không có quạt để cầm, nắm vào nhau.
— Năm ta mười tuổi, bà ho. Thầy thuốc bảo hơi chàm, hơi nâu, mười mấy năm nhuộm thuê. Bà nằm ba tháng. Mảnh giẻ cuối cùng bà nhuộm cho ta, ta giữ tới năm mười sáu. Một đêm mưa dột, mục mất.