Đêm mười tám, có tiếng gõ cửa sau Ninh Ký.
Tiểu Mãn ra mở, rồi chạy vào gọi Tố Y. Ngoài cửa sau là một người đàn bà ba mươi tuổi, áo vải xanh bạc màu, khăn trùm đầu kín mít, run rẩy dưới ánh đèn lồng. Hồng tẩu. Thợ dệt khung hoa giỏi nhất của Ninh Ký, mười hai năm ngồi khung thứ hai, khung bên cạnh khung của mẹ Tố Y.
Thấy Tố Y, Hồng tẩu quỳ sụp xuống bậc cửa.
— Đại tiểu thư… — Chị nghẹn ngào. — Em không dám xin quay lại. Em chỉ… em chỉ có chuyện phải nói với đại tiểu thư.
Tố Y đỡ chị dậy, kéo vào gian bếp, rót cho chị một chén nước gừng nóng.
Hồng tẩu uống một ngụm, hai tay ôm chặt chén nước như sợ nó rơi.
— Bên nhà Bùi, em làm được bảy ngày. — Chị nói. — Tiền công họ trả đủ, không thiếu đồng nào. Nhưng họ không cho em dệt.
— Không cho dệt?
— Họ cho em ngồi khung, nhưng không phải để dệt hàng. — Hồng tẩu nói. — Ngày đầu, một người quản sự mới, họ Tào, ngồi cạnh em suốt buổi, bảo em dệt thử gấm Vân Hà như ở Ninh Ký. Em dệt. Ông ta nhìn tay em không chớp mắt. Ngày thứ hai, thứ ba, cũng vậy. Ngày thứ tư, ông ta hỏi thẳng: ở Ninh Ký, đến sợi thứ bảy thì thoi đi thế nào.
Tố Y nắm chặt con thoi trong tay áo.
— Tẩu trả lời sao?
— Em không biết. — Hồng tẩu nói, nước mắt trào ra. — Em ngồi cạnh khung phu nhân mười hai năm, em biết phu nhân với đại tiểu thư có làm khác đi ở đâu đó, nhưng em không nhìn ra. Tay đại tiểu thư nhanh quá. Em nói em không biết. Ông Tào không tin. Ông ta bảo em nghĩ cho kỹ, nghĩ ra thì thưởng năm mươi lượng. Nghĩ không ra thì… thì cái khế ước ba năm, em bỏ về phải bồi gấp ba tiền cọc.
Chị đặt chén nước xuống, hai tay ôm mặt.
— Chị em nhà Lý với con Ngọc cũng bị hỏi như thế. Không ai biết. Nhà Bùi không cần tay chúng em. Nhà Bùi cần cái trong đầu đại tiểu thư.
Tố Y ngồi im.
Bùi Thận đã nghe nàng nói ở lầu Vọng Tê: có những góc chỉ người trong nhà mới thấy. Hắn đã hiểu. Hắn mua người trong nhà.
— Còn một chuyện nữa. — Hồng tẩu nói, chùi nước mắt. — Ở xưởng nhà Bùi, có một kho tơ đã nhuộm, khóa kín, không cho thợ vào. Hôm qua em đi ngang, nghe mấy thợ nhuộm của họ cãi nhau trong đó. Họ bảo lô tơ nhuộm hồi cuối tháng Tám, nhuộm theo một cuốn sổ mới quản sự Lư mang về, giờ bị giòn. Sờ vào là đứt. Màu bạc từ mép vào. Hai trăm cân tơ hỏng cả. Ông Tào giận lắm, bảo ai đưa sổ thì người ấy phải chịu.
Tố Y ngẩng lên.
Cuối tháng Tám. Sổ mới. Hai trăm cân tơ. Một tháng sau thì giòn.
Cuốn sổ giả nàng viết trong phòng cha đêm mười bốn tháng Tám đã tới tay Bùi Thận. Và hắn đã nhuộm theo nó.
Ai đưa sổ thì người ấy phải chịu.
Nàng nghĩ tới Liễu Oanh, và lần đầu tiên từ khi trở về, nàng thấy sợ thay cho cô ta.
Sáng mười chín, Tố Y cho gọi toàn bộ thợ Ninh Ký ra sân trước.
Gần một trăm người, đàn bà nhiều hơn đàn ông, đứng chật sân. Thợ dệt, thợ kéo hoa, thợ ươm tơ, thợ nhuộm, thợ hồ vải, thợ khuân. Bảy người thợ khung hoa đang được nhà Bùi mời đứng lẫn trong đó, cúi đầu, không dám nhìn lên.
Tố Y đứng trên bậc thềm chính sảnh, Hồng tẩu đứng bên cạnh nàng.
— Hồng tẩu đi bảy ngày, đêm qua quay về. — Nàng nói. — Tẩu ấy sẽ kể cho mọi người nghe nhà Bùi trả lương gấp ba để làm gì.
Hồng tẩu kể. Giọng chị run, nhưng mỗi lúc một chắc. Ông Tào ngồi cạnh khung. Câu hỏi về sợi thứ bảy. Năm mươi lượng thưởng. Khế ước ba năm bồi gấp ba.
Sân Ninh Ký lặng đi. Bảy người thợ khung hoa ngẩng lên, nhìn nhau.
— Tôi không giữ ai. — Tố Y nói khi Hồng tẩu kể xong. — Ai muốn sang nhà Bùi, cứ đi. Ninh Ký không đòi bồi một đồng nào. Nhưng từ hôm nay, Ninh Ký có hai luật mới.
Nàng giơ lên một tấm gấm Thủy Văn vừa dệt xong cho đơn của Lâm lão bản. Ở mép biên gấm, chỗ người ta hay dệt chữ tên xưởng, có thêm một hàng chữ nhỏ dệt bằng chỉ bạc.
— Luật thứ nhất. — Nàng nói. — Mỗi cây gấm ra khỏi Ninh Ký, ở biên sẽ dệt tên xưởng, và tên người dệt. Cây này của Vương thẩm, dệt mười hai ngày. Người mua gấm sẽ biết ai làm ra nó.
Vương thẩm, một thợ dệt năm mươi tuổi đứng ở hàng đầu, há hốc miệng, nhìn tên mình dệt bằng chỉ bạc trên biên gấm. Bà đưa tay lên che miệng.
— Luật thứ hai. — Tố Y nói. — Mỗi cây gấm Vân Hà bán ra, người dệt được một phần mười tiền lời, ngoài tiền công. Gấm Thủy Văn, một phần hai mươi. Bắt đầu từ mười cây của Lâm lão bản.
Sân Ninh Ký lặng đi một nhịp. Rồi tiếng xì xào nổi lên, rồi to dần.
Một phần mười tiền lời. Một cây gấm Vân Hà bán ở kinh thành giá năm mươi lượng. Năm lượng cho người dệt, ngoài tiền công. Không xưởng nào ở phường Bách Ti từng làm thế.
Tần ma ma đứng ở góc sân, nhìn Tố Y, mắt mở to. Bà đã làm ở Ninh Ký bốn mươi năm. Bà biết cái giá của hai luật ấy. Nó sẽ ăn mất một phần lời của nhà Ninh mỗi năm.
Rồi trong đám thợ khung hoa, một người đàn bà gầy gò bước ra. Lý đại tẩu, chị cả nhà Lý, đã đi sang nhà Bùi cùng Hồng tẩu, sáng nay lặng lẽ đứng ở cuối sân. Chị quỳ xuống trước bậc thềm.
— Đại tiểu thư. — Chị nói. — Chị em nhà Lý xin quay về. Tiền cọc mười lượng, chúng em trả lại nhà Bùi. Bồi gấp ba, chúng em đi vay mà trả.
— Không cần vay. — Tố Y nói. — Khế ước có tên Bùi thị, Ninh Ký sẽ nhờ Chức Tạo ty xem nó có hợp luật thợ không.
Ba người còn lại của bảy người đang phân vân bước ra, đứng sau lưng Lý đại tẩu.
Chỉ có con Ngọc là không quay về. Hồng tẩu bảo, nó mười chín tuổi, nhà nghèo, nó cần tiền hơn cần tên trên biên gấm. Tố Y gật đầu. Nàng không trách.