Trời đã chập tối khi hắn lên tới tiệm số 1. Ông Phùng đang đứng trên ghế đẩu, nhấc cái ống khói đèn ra lau bằng một mảnh giấy báo, miệng chửi cái thứ đèn gì mà ám khói đúng vào chỗ khó với. Mới hơn một tuần mà ông đã thuộc đèn. Chiều nào đóng cửa tiệm 16 xong ông cũng lên, đổ dầu, ngồi lại một lúc trên chiếc ghế đẩu, uống một trong hai chén trà ông tự rót.
Lâm Khắc đặt tờ biên nhận lên quầy, mặt trước ngửa lên.
Ông Phùng nhìn từ trên ghế xuống. Ông đeo kính lão vào, đọc, không đổi nét mặt, trừ cái quạt nan giắt sau lưng bị tay ông rút ra lúc nào không biết. Ông trèo xuống, chậm hơn lúc trèo lên, ngồi vào chiếc ghế đẩu rồi đặt cái ống khói đèn lên đầu gối.
— Mày hỏi đi. — Ông nói.
— Năm tôi mười bảy tuổi có chuyện gì?
— Mày không nhớ chuyện gì à?
Hắn nhớ. Mười bảy tuổi là năm hắn thi chứng chỉ thợ hạng năm ở Thọ Ty, kỳ thi cho đám học việc, có ba trăm đứa dự. Ông Phùng bắt đi cho biết mặt người ta. Hắn áp tai vào cái máy đề thi, không cần tháo đã bảo nó hỏng ở bánh răng thứ ba, giám khảo cười rồi tháo ra và thôi cười. Hắn đỗ đầu thành phố. Hắn về, cầm tờ giấy khen, đợi. Đứa đỗ thứ hai được một xưởng ở Tân Khu gọi đi làm trong tuần, đứa đỗ thứ năm được một xưởng khác gọi. Không ai gọi hắn. Hắn đã giận mất hai năm vì chuyện đó, và đã tự bảo mình tại vì con nhà Tây Phường, tại vì cái bố hắn chết bỏ lại tiếng không hay.
Hắn nói ra như thế. Ông Phùng nhìn cái ống khói đèn.
— Sau hôm có điểm một tuần. — Ông nói. — Có hai người áo đen vào tiệm tao, lịch sự, tìm mày. Mày đi giao hàng. Họ để lại một tập giấy, phong bì in chữ Thọ Hằng. Chương trình đào tạo thợ trẻ. Ăn ở tại tháp, học đến hai mươi hai, lương gấp mười tao trả, không phải đóng một đồng. Tao đọc được tới trang ba thì hiểu. Năm năm đào tạo, mỗi năm trả bằng hai năm, khấu vào lúc hành nghề. Ký vào là mày làm cho nó tới già. Mà người ký được thay mày là chị mày, mày chưa đủ tuổi.
Mắt ông vẫn không rời cái ống khói.
— Tao cầm sang cho nó. Lúc ấy nó đang giặt ở cái sân sau, bụng đã ló. Nó lau tay vào tạp dề, đọc. Đọc lâu lắm. Nó đọc chữ chậm. Tao bảo thôi đốt đi, nó bảo đốt thì tuần sau lại có tờ khác. Nó hỏi tao: Chú Phùng, cái người ký ở cuối này là ai? Tao bảo chủ tịch. Nó gật đầu, hỏi mượn tao năm nghìn đi xe buýt.
Lâm Khắc không nói gì.
— Đi từ sáng thứ Hai. Con bé không để lại gì, chỉ nhờ mụ Liên trông nồi cháo. Hai ngày không về, tao đã định đi báo. Tối thứ Ba thì nó về, đi bộ từ bến xe lên, tay xách một cái túi lưới. Nó đứng ở cửa tiệm tao, mặt tái như giấy, bảo xong rồi chú ạ, sẽ không ai đến nữa đâu, và chú đừng kể. Rồi nó đưa cho tao mấy tờ tiền, tiền công học tháng sau của mày, kẹp thêm năm nghìn. Năm nghìn tiền xe. — Giọng ông khàn đi một chút. — Tóc nó có một đoạn bạc ở mang tai, ngang đây. Hôm đi chưa có. Nó bảo tại nước giặt.
— Ông không hỏi.
— Tao không hỏi. — Ông Phùng nói, ngẩng lên. Hai con mắt già đỏ ngầu, nhìn thẳng vào hắn. — Cái đầu tao không biết đếm như đầu mày, nhưng tao có phải thằng ngu đâu. Tao biết nó đi đâu về. Bố mày dặn đừng để mày lên dốc, nó thì bảo đừng kể. Tao có hai cái lời dặn, tao giữ được cả hai. Gần mười năm tao giữ. Mày muốn đánh thì đánh đi, nhưng đừng làm vỡ cái ống khói, tao mới lau xong.
Một giọt nước rơi vào bát đồng. Lâm Khắc nhìn ông già ngồi đó, gầy và thẳng, ngón tay cái cứ miết mãi vào một vết ám không còn. Trong cả cái đời đầy tiếng tích tắc của hắn, có nhiều việc người ta đã làm hộ hắn trong im lặng, hắn cứ ngỡ là mình tự đi được tới đây. Giờ mới biết mình được đẩy đi bằng chừng ấy bàn tay.
Hắn cầm lấy chén trà nguội, chén thứ hai, uống cạn, rồi cúi đầu chào ông, thật thấp, như chào thầy. Năm mười bốn tuổi hắn đã không biết phải làm thế.
— Cút. — Ông Phùng nói, quay lưng lại, trèo lên ghế đẩu.